Ildefons Urbaniak

ur. 21 stycznia 1900
zm. 21 października 1964
Szkoła Podstawowa im. A. Fiedlera w Budzisławiu Kościelnym

Zdjęć: 11

Pochodzenie

Urodził się 21 stycznia 1900 roku w Lądzie w powiecie słupeckim. Jego rodzicami byli Stanisław i Teodora (ze Szlachetków) Urbaniakowie. Rodzice posiadali karłowate gospodarstwo o obszarze około 1ha wraz z prawem do wspólnego pastwiska (tzw. serwituty).

Dzieciństwo

Z powodu trudnych warunków materialnych rodziny i braku w pobliżu szkoły, Ildefons uczył się czytania i pisania w domu. Jego ojciec prowadził tajne nauczanie wśród synów chłopskich z okolicznych wiosek (sam był samoukiem). Stanisław Urbaniak zmarł, gdy syn miał 9 lat. Kolejne lata chłopiec wychował się pod opieką matki. Z powodu śmierci ojca, nie pobierał już systematyczne dalszej nauki. Mimo to, dzięki dużej determinacji i zamiłowaniu do czytania (lubił czytać książki beletrystyczne, naukowe i dostępne czasopisma), zdobył dużą wiedzę o otaczającym go świecie.

Młodość

Gdy w roku 1915 w czasie okupacji niemieckiej zorganizowano w Lądzie szkołę powszechną z czterema klasami, zaczął do niej uczęszczać. Był uczniem czwartej klasy i bez trudu ją ukończył. Dalszą naukę kontynuował, korzystając z pomocy wychowawców sierocińca dla dzieci przybyłych z Łodzi, szczególnie nauczyciela Konrada Frankiewicza i dzięki temu w sierpniu 1918 roku zdał egzamin do IV klasy Gimnazjum Miejskiego w Kaliszu. Jednak ze względu na trudną sytuację materialną rodziny (brak środków na utrzymanie i opłacenie szkoły), do gimnazjum nie wstąpił, ale w dalszym ciągu przygotował się w domu. Dopiero w roku szkolnym 1919/20 po zdaniu egzaminu wstępnego i dostaniu się do klasy VI Gimnazjum Państwowego im. Długosza we Włocławku podjął dalszą edukację. Klasę VI ukończył z odznaczeniem, ale w kolejnym roku szkolnym z braku pieniędzy zaniechał dalszej nauki i zaczął pracować jako tymczasowy nauczyciel w dwuklasowej publicznej szkole powszechnej w Kowalewie w powiecie słupeckim (od 1 grudnia 1920 roku), uzupełniając równocześnie swoje wykształcenie ogólne. Jesienią 1922 roku zdał maturę jako eksternista w zakresie VIII klasy Gimnazjum Humanistycznego przed komisją egzaminacyjną przy Kuratorium Okręgu Szkolnego w Warszawie.

Działalność zawodowa i społeczna

Początki pracy pedagogicznej

1 sierpnia 1924 roku przeniesiony został do siedmioklasowej publicznej szkoły powszechnej w Zagórowie, gdzie pracował 6 lat. W tym okresie sukcesywnie uzupełniał swoje kwalifikacje zawodowe. Najpierw zdał egzamin uzupełniający z przedmiotów pedagogicznych w Kaliszu. W roku szkolnym 1924/25 zapisał się na Wydział Prawno-Ekonomiczny Uniwersytetu Poznańskiego, ale po roku musiał przerwać studia, aby wesprzeć finansowo rodzinę (pokrywał koszty pobytu młodszej siostry Klary w gimnazjum). Kontynuując dokształcanie zawodowe, w roku 1928 zdał egzamin przed Komisją Egzaminacyjną w Warszawie z zakresu programu Państwowego Wyższego Kursu Nauczycielskiego w grupie fizyko-matematycznej. Ponadto wiosną 1930 roku otrzymał od Inspektora Szkolnego w Słupcy dekret ustalenia, stwierdzający, że w rozumieniu ówczesnych przepisów o szkolnictwie państwowym, stał się nauczycielem szkół publicznych. W czasie pobytu w Zagórowie brał także czynny udział w życiu politycznym tej miejscowości.

Kierowanie szkołą powszechną w Budzisławiu Kościelnym

Jesienią 1930 roku w drodze konkursu przeniesiony został przez Kuratorium Okręgu Szkolnego Łódzkiego do Budzisławia Kościelnego, gdzie 16 listopada tegoż roku objął stanowisko kierownika publicznej szkoły powszechnej (pracował w niej do 1964 roku). W 1932 roku ożenił się z Reginą Tupalską, nauczycielką tutejszej szkoły, z którą dochował się dwojga dzieci: syna Mirosława (polonisty) i córki Elżbiety (architekta). W owym czasie szkoła w Budzisławiu Kościelnym była pełną szkołą siedmioklasową z około 360 uczniami, z czego znaczna większość dzieci w klasach V-VII pochodziła z terenów sąsiednich obwodów szkolnych. W latach 1930-39 placówka miała opinię szkoły o dość wysokim poziomie nauczania i wychowania. Na jej terenie działały instytucje i organizacje przyczyniające się do uspołecznienia młodzieży, m.in.: spółdzielnia uczniowska, Polski Czerwony Krzyż, Szkolna Kasa Oszczędności czy biblioteka szkolna. Zwiększyła się także ilość pomocy dydaktycznych, głównie do nauki przedmiotów ścisłych. Szkoła cieszyła się zaufaniem lokalnej społeczności i spełniała rolę czynnika podnoszącego poziom kultury środowiska wiejskiego.

Aktywność społeczna

W okresie przedwojennym Ildefons Urbaniak pracował aktywnie w strukturach Związku Nauczycielstwa Polskiego. Był członkiem zarządu Ogniska i przewodniczącym konferencji rejonowej. W samorządzie gminnym zajmował stanowisko skarbnika Dozoru Szkolnego Gminy Kleczew. Pełniąc tę funkcję, starał się o właściwe wykorzystanie kredytów budżetowych w celu lepszego wyposażenia materialnego szkół. Ówczesna Rada Gminna odnosiła się do sprawy rozwoju szkolnictwa na terenie gminy na ogół przychylnie. W tym czasie wybudowano szkołę w Budzisławiu Kościelnym i w Koziegłowach oraz rozpoczęto przed wybuchem wojny budowę szkoły w Złotkowie.

Okres II wojny światowej

W sierpniu 1939 roku powołany został do wojska, a 15 września dostał się w Wawrze do niewoli niemieckiej, w której przebywał do końca II wojny światowej. Najpierw wywieziony został do obozu jenieckiego Stalag 1A Stablack (koło Pruskiej Iławy) w Prusach Wschodnich. Znajdował się tam do 6 kwietnia 1940 roku. Następnie wiosną 1940 roku przewieziony został do Nadrenii w okolice Kolonii do miejscowości Büderich, potem Dormagen i w końcu Kaarst, gdzie pracował jako robotnik rolny u niemieckich chłopów. Praca była bardzo ciężka i wyczerpująca, a racje żywieniowe małe, często wręcz głodowe, niewspółmierne do wykonywanych zajęć. Kilkuletni pobyt w niewoli został niestety okupiony utratą zdrowia. Wiosną 1945 roku, po zajęciu zachodnich terenów Niemiec przez wojska alianckie, odzyskał upragnioną wolność (1 marca 1945 roku) i został umieszczony w obozie dla Polaków w Knechtsteden. Zorganizował tam dla polskich dzieci szkołę z klasami I-III. Klasę pierwszą prowadziła nauczycielka o nazwisku Sewadyn, a w pozostałych klasach uczył sam. W okresie od maja do końca października wszystkie dzieci przerobiły program swojej klasy i otrzymały promocję do klasy wyższej. W końcu października 1945 roku zorganizowano pierwszy transport Polaków przebywających w obozie do kraju. Mimo dużej agitacji prowadzonej przez aliantów, by nie wracać do Polski, znalazł się wśród większości, która postanowiła powrócić do ojczyzny. Zdawał sobie sprawę, że jeżeli zostanie za granicą, być może nigdy nie zobaczy swoich bliskich.

Praca pedagogiczna i działalność społeczna w Budzisławiu Kościelnym w latach powojennych

Ildefons Urbaniak wrócił z niewoli do kraju 28 października 1945 roku, a od 1 listopada tegoż roku rozpoczął niezwłocznie pracę pedagogiczną, obejmując ponownie stanowisko kierownika szkoły powszechnej w Budzisławiu Kościelnym. Praca w pierwszych latach po wyzwoleniu była bardzo ciężka, bowiem budynek szkoły był zdewastowany. Przy dużej ilości dzieci (około 360 uczniów) i niewielkiej liczbie nauczycieli, braku podręczników, sprzętów i podstawowych pomocy naukowych, bardzo trudno było prowadzić zajęcia szkolne. Młodzież była słabo przygotowana z powodu przerwy w nauczaniu podczas okupacji i opóźniona w nauce o kilka lat, ale jednocześnie bardzo pilna i chętna do pracy, co przy dużej ofiarności ówczesnej kadry pedagogicznej dawało nad wyraz pozytywne efekty. Pokonując wiele trudności, szkoła zaczynała w miarę normalnie funkcjonować. Odbudowano księgozbiór biblioteczny, istniała drużyna harcerska, zorganizowano także pierwszą wycieczkę szkolną – do Poznania. Przez pierwsze lata powojenne kadra nauczycielska ciągle się zmieniała, uczyli często ludzie przypadkowi. Z upływem lat sytuacja stawała się coraz lepsza. Mimo napotykanych utrudnień, poziom dydaktyczny i wychowawczy szkoły kierowanej przez Ildefonsa Urbaniaka był zadowalający, o czym świadczą dobre wyniki egzaminów wstępnych uczniów do szkół średnich. Poza tym, dzięki elektryfikacji wsi w roku 1963 i podłączeniu prądu do budynku szkolnego wprowadzono do szkoły szereg nowoczesnych (jak na owe czasy) urządzeń i pomocy naukowych, mających znaczny wpływ na jakość kształcenia. Po wojnie i w okresie późniejszym Ildefons Urbaniak żywo angażował się w pracę społeczną i polityczną na rzecz lokalnego środowiska.

Podobnie jak przed okupacją, działał bardzo aktywnie w ramach Związku Nauczycielstwa Polskiego. Przez wiele lat był wybierany do rad narodowych: początkowo do Gminnej Rady Narodowej w Kleczewie, potem do Gromadzkiej Rady Narodowej w Budzisławiu Kościelnym. W ramach rady piastował funkcję przewodniczącego Komisji Finansowo-Budżetowej oraz Komisji Oświaty i Kultury. Przez cały okres zasiadania w radzie brał aktywny udział w jej pracach, zabierał głos w sprawach dotyczących oświaty oraz rozwoju rolnictwa i organizacji rolniczych. Jako wieloletni członek Rady Nadzorczej Spółdzielczości Zaopatrzenia i Zbytu GS Kleczew, a później przewodniczący Rady Nadzorczej, starał się o rozwój spółdzielczości na terenie gminy. Poza tym był członkiem Zarządu OSP w Budzisławiu i członkiem kółka rolniczego.

W związku ze swoją długoletnią działalnością pedagogiczną oraz wybitne zasługi na niwie pracy kulturalnej i społeczno-politycznej odznaczony został „Medalem 10-lecia Polski Ludowej” i Złotym Krzyżem Zasługi nadanym przez Radę Państwa. Otrzymał także odznakę Tysiąclecia Państwa Polskiego oraz odznakę zasłużonego działacza ruchu spółdzielczego.

Schyłek życia

W połowie lutego 1964 roku Ildefons Urbaniak zachorował. Początkowo leczył się w domu, ale w związku z rozpoznaniem zawału serca, dalsze leczenie odbywało się przez kilka miesięcy w szpitalu w Koninie. Krótko przed zakończeniem roku szkolnego 1963/64 wrócił do pracy w szkole. Jednak na początku wakacji zawał prawdopodobnie powtórzył się i kierownik trafił ponownie do szpitala w Koninie, potem w Poznaniu, gdzie 20 października 1964 roku zmarł.

Pogrzeb miał miejsce 25 października na cmentarzu w Budzisławiu Kościelnym. W uroczystości pogrzebowej, która odbywała się przy asyście kościelnej, uczestniczyła tłumnie młodzież tutejszej szkoły i szkół sąsiednich oraz miejscowa kadra pedagogiczna i nauczyciele z wielu placówek w powiecie. W drodze na miejsce spoczynku towarzyszyła zmarłemu także licznie zebrana społeczność Budzisławia Kościelnego i okolic.

Ildefons Urbaniak aż do śmierci piastował funkcję kierownika szkoły powszechnej w Budzisławiu Kościelnym (1930 – 1964).

Znaczenie postaci

Ildefons Urbaniak był cenionym pedagogiem i wyróżnianym przez władze oświatowe kierownikiem szkoły. W trakcie długololetniego kierowania szkołą, wykształcił wiele pokoleń młodzieży. Z ogromnym poświęceniem pracował na rzecz dzieci i z zapałem oddawał się pracy społecznej.

Źródła:

– wywiad z panem Józefem Chojnackim, byłym dyrektorem Szkoły Podstawowej w Budzisławiu Kościelnym,

– kronika Szkoły Podstawowej w Budzisławiu Kościelnym za lata 1905-1994,

– dokumenty archiwalne przekazane szkole przez rodzinę pana Ildefonsa Urbaniaka,

– strona internetowa szkoły: www.edukacja.kleczew.pl

Kalendarium:

  • 1919 ― Rozpoczęcie nauki w G...
  • 1900 ― Data urodzin
  • 1915 ― Rozpoczęcie nauki w s...
  • 1920 ― Podjęcie pracy w dwuk...
  • 1922 ― Zdanie matury w zakre...
  • 1924 ― Podjęcie pracy w pańs...
  • 1928 ― Zdanie egzaminu z zak...
  • 1930 ― Objęcie stanowiska ki...
  • 1932 ― Ślub z Reginą Tupalsk...
  • 1939 ― Dostanie się do niewo...
  • 1945 ― Powrót z Nadrenii do ...
  • 1945 ― Ponowne objęcie stano...
  • 1964 ― Data śmierci

Zobacz też:

  • > II wojna światowa...
  • > Józef Chojnacki