Pochodzenie
Jan Donaj pochodził z rodziny ziemiańskiej, która ma korzenie francuskie. Wycieńczony trudami walki, ran i długiej wędrówki żołnierz napoleoński o tym nazwisku zatrzymał się po odwrocie z Rosji w majątku Turew Dezyderego Chłapowskiego, tam poznał piękną pannę i osiadł w Polsce na stałe. Rodzice Jana Donaja to Andrzej Donaj i Marianna Donaj z domu Józefczak.
Dzieciństwo
Jan Donaj urodził się 27 kwietnia 1895 roku w Poświętnie pow. kościański w rodzinie ziemiańskiej, wielodzietnej 8 braci i 4 siostry.
I wojna światowa
Gdy wybuchła pierwsza wojna światowa, Jan Donaj został wcielony do armii pruskiej. Walczył na froncie zachodnim m.in. pod Verdun. Brał również udział w działaniach na froncie wschodnim. Dotarł aż do Estonii. Został odznaczony przez Prusaków Żelaznym Krzyżem Zasługi. Był ranny, kula trafiła pod łopatkę.
Powstanie wielkopolskie i udział w wojnie polsko-bolszewickiej
W grudniu 1918 roku wybuchło powstanie wielkopolskie. Jak wielu innych Wielkopolan, Jan Donaj wykorzystał swoje wcześniejsze doświadczenie bojowe i wziął udział w powstaniu wielkopolskim, walczył w kościańskim. Gdy wybuchła wojna polsko-bolszewicka, znów poszedł do wojska. Teatr wojny na wschodzie oddalony był od Wielkopolski kilkaset kilometrów , jednak Wielkopolanie doskonale rozumieli znaczenie tej wojny. Świadczą o tym hasła głoszone w Kościanie: “Baczność Rodacy! Zwycięstwo na wschodzie, gwarantuje bezpieczeństwo na zachodzie” albo “Tylko tchórze nie wstępują do armii ochotniczej”. Jan Donaj znalazł się na wschodzie Polski. Wykazał się odwagą i trzeźwością umysłu. Podczas zwiadów wraz z kolegą przeszedł granicę frontu i zauważył, że nadjeżdża pociąg pancerny pełen amunicji i broni. Obydwaj wskoczyli do ostatniego wagonu. Żołnierze bolszewiccy, nie spodziewając się niczego, grali sobie w karty. Ich broń stała oparta o ścianę. Jan Donaj wraz z kolegą uprowadził na polską stronę pociąg pancerny “Groznyj”, za co Józef Piłsudski odznaczył go w 1922 roku Krzyżem Virtuti Militari. To był wielki sukces, w pociągu było dużo broni, tankietek.
Nauka i praktyka agronomiczna
Po pierwszej wojnie światowej Jan Donaj gospodarzył majątkiem brata Marcina (delegata na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu w 1918 roku) w Sorocku pod Czempiniem. Skończył Wyższą Szkołę Gospodarstwa Wiejskiego w Cieszynie. Szkoła miała charakter placówki policealnej, realizowała program akademicki, choć nie nadawała stopni naukowych.Tam również odbywał praktykę agronomiczną. W 1928 roku ożenił się z Pelagią Jurgą. Po ślubie wydzierżawił majątek w Sokolnikach.
Objęcie majątku w Czeszewie
W 1935 r. przeniósł się do majątku Czeszewo-Budy na ziemi wrzesińskiej, gdzie wydzierżawił 93-hektarowe gospodarstwo. Otrzymał je za zasługi dla odradzającej się II Rzeczypospolitej. Rodzina zamieszkała w pałacu wybudowanym w 1904 przez niemieckiego arystokratę. Były to najszczęśliwsze lata dla Donajów. Do wybuchu wojny urodziło się pięcioro dzieci. Najstarszy Eugeniusz, później Zofia, Gabriela, Urszula i Zenon. Jan Donaj udzielał się społecznie. Założył w Czeszewie koło PSL. Znamienny jest fakt, że w wyborach do Sejmu w 1947 roku PSL w Czeszewie uzyskało bezwzględną większość.Jego żona Pelagia z domu Jurga zainicjowała w Czeszewie działalność koła Młodych Polek.Było to katolickie stowarzyszenie młodzieży żeńskiej, religijne, charytatywne, kulturalno-oświatowe, społeczno-patriotyczne. W takie właśnie prace i przedsięwzięcia włączały się druhny. Dziewczęta jeździły na zloty swego stowarzyszenia do Poznania, a także były kierowane na różnego rodzaju kursy i szkolenia. Gdy w niedzielę szły do kościoła, były zobowiązane zakładać mundurki.Świętem patronalnym stowarzyszeń młodzieży żeńskiej była pierwsza niedziela maja – Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej. W 1939 roku wybuchła II wojna światowa. W pierwszych miesiącach wojny w majątku Donaja ukrywali się księża: ks. Misiak i ks. Jan Michalski (późniejszy biskup). W 1940 roku rodzina została aresztowana przez gestapo i wywieziona do Łodzi. Tam Jan Donaj nie zgodził się na podpisanie podpisanie Volkslisty. Za to rodzinę spotkał straszliwy los. Zostali wywiezieni do obozu koncentracyjnego w Majdanku, skąd rodzinie udało się ich wykupić. Resztę okupacji rodzina spędziła w Woli Lisowskiej na Lubelszczyźnie, gdzie Jan Donaj był członkiem ruchu oporu. W lipcu 1945 roku powrócił do Czeszewa. Majątek został rozparcelowany.W pałacu zamieszkało 8 rodzin.Dom był prawie pusty, inwentarz rozgrabiony. Jan Donaj wrócił do Lubartowa ,by kupić konie, krowy i świnki. Cały wagon inwentarza przyjechał do Czeszewa. Starał się odnaleźć w nowej rzeczywistości, gospodarzył, oddawał przymusowe dostawy. Niestety, pamiętano o tym, że otrzymał Krzyż Virtuti Militari, że był to order za waleczność podczas walki z Rosją bolszewicką. W 1948 Jan Donaj roku został aresztowany za aktywną działalność w PSL. Rok spędził w karcerze w Urzędzie Bezpieczeństwa we Wrześni. W 1949 roku odbyła się rozprawa Sądu Wojennego w Poznaniu. Później został przewieziony na ulicę Kleczkowską do Wrocławia. W 1948 roku rodzinę spotkało kolejne nieszczęście, dwie córki utopiły się w Warcie. Rodzina ukryła tą straszliwą prawdę przed więzionym Janem Donajem. Wyszedł z więzienia w 1953 roku na urlop zdrowotny, bardzo schorowany. Zmarł 22 grudnia 1967 roku. Został pochowany na cmentarzu czeszewskim.
Znaczenie postaci
Jan Donaj to postać nietuzinkowa, zasługująca niewątpliwie na uznanie i pamięć. Był człowiekiem niezłomnym, wiernym swoim ideałom i wartościom , które przekazali mu przodkowie. Jego biografia jest wzorcem patriotyzmu.