Dzieciństwo
Urodził się 14 października 1896 roku w małej wsi Łukowo położonej niedaleko Obornik (województwo wielkopolskie). Jego matką była Antonina z domu Szyrp (bez zawodu), a ojcem Jakub (pracownik fizyczny).
Niewiele wiadomo o jego dzieciństwie, o szkołach, które ukończył. W Łukowie znajduje się budynek, gdzie kiedyś znajdowała się szkoła. Może do niej uczęszczał.
Młodość
Etap pierwszy: Powstanie Wielkopolskie
Żył spokojnie, aż do czasu wybuchu Powstania Wielkopolskiego, w którym brał czynny udział. Niewiele o nim opowiadał, gdyż jak mówił “wojna to straszna rzecz”.
Podczas Powstania Wielkopolskiego walczył w Poznaniu.
Marcin Pyssa pracował jako gajowy w lasach otaczających wieś Łukowo, która była własnością Niemców Martinich, w których posiadaniu pozostawała do II wojny światowej. Gajowy był w tamtych czasach stróżem prawa. Strzegł lasu przed kłusownictwem, kradzieżą drewna, niedozwolonym zbieractwem.
Etap drugi: Małżeństwo
W 1922 roku zawarł związek małżeński z Zofią Gładysiak, urodzoną 30.04.1901 roku (zmarła 13.06.1968 roku na zapalenie płuc, pochowano ją na cmentarzu w Łukowie). Zaraz po ślubie zamieszkał w Białogardzie, lecz po trzech miesiącach wrócił do Łukowa, ponieważ żona od swoich dziadków otrzymała gospodarstwo.
Miał 8 dzieci:
-syna Michała (urodzony w Żernikach 30.09.1921, zmarły 3.10.2001)
-córkę Joannę (po mężu Łaniewska) urodzona w Żernikach 19.04.1923
-córkę Helenę (po mężu Andrzejewska) urodzona w Żernikach 24.06.1924
-córkę Klarę (po mężu Pagacz) urodzoną w Żernikach 24.06.1927
-córkę Bronisławę (po mężu Obst) urodzoną w Żernikach 16.05.1929
-córkę Marię (po mężu Frąckowiak) urodzona w Żernikach 22.03.1931
-córkę Jadwigę (po mężu Kołodziej) urodzona w Łukowie 13.09.1934
-syna Henryka
Kolejny etap: II Wojna Światowa
Nie brał w niej czynnego udziału, lecz wykorzystując ustronne miejsce, w którym mieszkał- leśniczówkę w Łukowie położoną nad Wartą, pomagał wielu ludziom, ukrywając ich, między innymi pomógł mężczyźnie, którego poszukiwali Niemcy za działalność antyniemiecką, ukrył go w wykopanej ziemiance, w nocy różnymi ścieżkami przynosił mu jedzenie, a jego żona Zofia prała mu odzież. Na początku 1945 roku, kiedy armia radziecka zbombardowała uciekających niemieckich cywili, kiedy się ściemniło, pchany ciekawością poszedł zobaczyć co się stało i wśród zabitych usłyszał płacz dziecka- była to 5-letnia dziewczynka, Leni, którą zabrał do domu i wychowywał ze swoimi dziećmi, aż do czasu kiedy Czerwony Krzyż odszukał jej rodzinę w Niemczech.
Marcin Pyssa miał stopień podporucznika, był członkiem ZBOWID-u.
Zmarł 11 lipca 1984 roku o godzinie 18.00, jego pogrzeb odbył się 13 lipca, pochowany został na Cmentarzu Parafialnym w Łukowie, niedaleko bramy cmentarnej, 3 grób, tuż przy pomniku Powstańca Wielkopolskiego, Jana Słomińskiego, który zginął 15.04.1919 roku w Jabłonowie nad Notecią.
Odznaczenia państwowe:
– Srebrnym Krzyżem Zasługi- uchwałą Rady Państwa z dnia 6 lipca 1956r.
– Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym – uchwałą Rady Państwa z dnia 1 sierpnia 1958r.
– Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski- uchwałą Rady Państwa z dnia 18 grudnia 1968r.
Znaczenie postaci
Był Powstańcem Wielkopolskim. Nie brał czynnego udziału podczas II wojny Światowej, lecz pomagał ludziom ukrywając ich u siebie w leśniczówce.
Źródła
www.bip.umoborniki.nv.pl
www.ciekawostkihistoryczne.pl
Mail od księdza kanonika Jana Stefana, proboszcza kościoła św. Katarzyny w Rożnowie i św. Mikołaja w Łukowie z dnia 18.03.2014 roku
Mail od pani Beaty Rudek, starszego radcy Biura Kadr i Odznaczeń Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3.04.2014 roku
Rozmowa z panem Romanem Gierką w OOK z 27.02.2014
Rozmowa z córką Jadwigą Kołodziej z dnia 30.03.2014
Pogadanka pana Krzysztofa Nowackiego, kustosza wystawy “Oborniczanie w walkach Powstania Wielkopolskiego ” w Bibliotece Publicznej w Obornikach 31.01.2014
Rozmowa z żoną wnuka panią Danutą Andrzejewską z dnia 5.01.2014