Szkoła Podstawowa w Koźminku
Pochodzenie:
Antoni Nagler urodzony 17 stycznia 1910 roku w Koźminku pow. Kalisz. Był synem Wincentego Naglera i Stanisławy Nagler z domu Kaczmarek. Zmarł 25 marca 1998 roku w Turku. Został pochowany na cmentarzu w Złotnikach koło Koźminka.
Młodość i edukacja:
Edukację przedszkolną odbywał w tzw. “Ochronce” w Koźminku. W roku 1924 ukończył 6 klas Szkoły Podstawowej w Koźminku. W roku szkolnym 1924/5 – I kurs Seminarium Nauczycielskiego w Liskowie. W latach 1925–1929 uczęszczał do Seminarium Nauczycielskiego im. Marszałka Józefa Piłsudzkiego w Słupcy. Maturę zdał w roku 1929. Jego żoną była Helena Nagler. Mieli wspólnie jedną córkę Halinę – lekarza neurologa.
Okresy działalności oświatowej i wojskowej:
I. Okres przedwojenny:
W latach 1929–1939 pracował w szkołach różnego stopnia organizacyjnego w powiecie Baranowicze (województwo nowogródzkie) z roczną przerwą na odbycie czynnej służby wojskowej w Szkole Podchorążych Rezerwy w Krakowie. Jesienią 1929 roku odwiedził kolegów z kursu: Banasika Władysława i Nawrockiego Stanisława, którzy pracowali w Jatrze (powiat Nowogródek). Obaj zginęli w nieznanych mu bliżej okolicznościach na terenach zajętych przez ZSRR.
II. Okres wojenny:
Antoni Nagler został zmobilizowany 1 września 1939 r. do 78 pp w Baranowicach. Od 2 do 25 września odbywał nocne marsze przez Polesie w grupie płk. Paszkiewicza (jednosti rezerwowe z Baranowicz i Słonima oraz marynarze Flotylli Pińskiej). 25 września wziął udział w starciu z oddziałem czołgów Armii Czerwonej i złożył broń w rejonie Drohiczyna Poleskiego. Następnie wraz z grupą polskich jeńców został przetransportowany koleją do ZSRR przez Łuniniec, Orszę, Wielkie Łuki do obozu w Ostaszkowie, a później do obozu w powiecie Wiaźniki (okręg Gorki, nad rzeką Oką). Tam Antoni Nagler spotkał między innymi generała brygady Mieczysława Smorawińskiego, który ma na miejscowym cmentarzu grób symboliczny z napisem: „Zginął w Katyniu w 1940 roku”. W końcu października zwolniono z obozu zamieszkałych za Bugiem (tzw. ”kresowiaków”), oprócz tych, którzy wpisali się na listę jako oficerowie Wojska Polskiego. Zostali oni przewiezieni do obozów w Ostaszkowie, Koźielsku i Starobielsku.
Po powrocie do domu w Serebryszczach (powiat Baranowicze) Nagler został aresztowany przez gminnego politruka NKWD i osadzony w areszcie w Mołczadzi. Na skutek starań delegatów miejscowej społeczności został zwolniony z aresztu. W listopadzie i grudniu 1939 roku uczestniczył w kursie dla polskich nauczycieli (wraz z około 100 osób), zorganizowanym przez powiatowe władze oświatowe w Baranowiczach, z którego musiał uciekać przed kolejnym aresztowaniem przez NKWD.
Na początku stycznia 1940 roku wyjechał do Brześcia n/Bugiem i przeprawiał się przez rzekę do Terespola w Generalnym Gubernatorstwie (7 nauczycieli i 4 dzieci). Następnie przybył do Warszawy, a później do Koźminka (Warthegau). Zameldował się w Urzędzie Gminnym (Amtsbecirk Bornhagen) w charakterze pracownika rolnego w gospodarstwie rodzinnym. W wigilię Bożego Narodzenia 1943 roku wymknął się żandarmowi i ukrywał się przez zimę u krewnych w gminie Goszczanów (powiat turecki). W końcu marca powrócił do rodziny w Koźminku , gdzie został aresztowany przez żandarmerię i przetransportowany do Gestapo w Kaliszu (powód – tajne nauaczenie). Po dochodzeniu prowadzonym przez Gestapo został zwolniony. Do końca okupacji, częściowo się ukrywając, pracował w gospodarstwie rolnym. Od lutego 1940 roku należał do organizacji podziemnej – najpierw do ZWZ, a później do AK. Przez ostatnie dwa lata wojny pełnił funkcję komendanta gminnego (jego poprzednika na tym stanowisku, Mieczysława Magdzińskiego zamordowanego w Oświęcimiu).
III. Czasy Powojenne:
Po wkroczeniu Armi Czerwonej (21 stycznia 1945 roku) zorganizował Posterunek Milicji Obywatelskiej i był jego komendantem do 10 lutego. W styczniu i lutym zorganizował pracę w Szkołach Podstawowych na terenie gminy: w Koźminku , Nakwasinie, Moskurni , Sierzchowie ,Trzebieniach i Dębsku. Od połowy lutego po zwolnieniu się z obowiązków komendanta M.O. rozpoczął pracę w Szkole Podstawowej w Koźminku, w której pełnił obowiązki kierownika do połowy lipca 1945 roku. W placówce tej był nauczycielem przedmiotu biologia. Za przynależność do AK i nie ujawnienie się po wyzwoleniu dnia 14 lipca 1945 roku, został aresztowany przez organa Urząd Bezpieczeństwa Publicznego i osadzony w więzieniu w Kaliszu (początkowo w piwnicach obecnego Liceum im. Adama Asnyka).
W lutym 1946 r. na pokazowym procesie działaczy AK, prowadzonym przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu na sesji wyjazdowej w Kaliszu, został skazany na 5 lat więzienia z możliwością amnestii. W kwietniu tegoż roku został zwolniony z więzienia. W sierpniu zgłosił się do pracy w szkolnictwie. Kuratorium Okręgu Szkoleniowego w Poznaniu wytoczyło mu dochodzenie dyscyplinarne z wnioskiem o wydalenie z zawodu nauczycielskiego. Uprzedzając doręczenie zawiadomienia Nagler zgłosił na piśmie rezygnację z zawodu. W związku z tym faktem był zmuszony zmienić zawód i dlatego przyjął pracę w Dolnośląskim Zjednoczeniu Przemysłu Węglowego w wydziale aprowizacji w Wałbrzychu. Po roku pracy zgłosił chęć przyjęcia dobrowolnie dochodzenia dyscyplinarnego i stawił się na rozprawę w Kuratorium O.S. w Poznaniu, w wyniku której został przyjęty do zawodu – po udzieleniu mu nagany dyscyplinarnej na piśmie.
1 września 1947 r. powrócił do pracy w Szkole Podstawowej w Koźminku, jako początkujący nauczyciel. W roku 1956 Antoni Nagler został rehabilitowany i zaliczono mu lata pracy. W tej Szkole pracował 27 lat. Zarządzeniem ówczesnego ministra oświaty Jerzego Kuberskiego został wraz z innymi nauczycielami przeniesiony na emeryturę z dniem 1 września 1973. Przez kolejne lata życia Antoni Nagler mieszkał wraz z rodziną w Turku.
Odznaczenia i wyróżnienia:
1) Krzyż ”Burza” Armii Krajowej
2) Krzyż Kampanii Wrześniowej 1939 r.
3) Awans na stopień kapitana oraz Krzyż Walecznych i Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami za ofiarną służbę i zasługi na polu walki podziemnej (rozkaz D-cy Sił Zbrojnych w Kraju Nr 34/K.II ze stycznia 1945 r.).
4) Złoty Krzyż Zasługi z 26 maja 1976 r.
5) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski z 29 września 1982 r.
6) Uznanie i podziękowanie za dotychczasową wzorową i owocną pracę na polu oświaty i wychowania w Polsce Ludowej podpisane dnia 20 listopada 1964 r. przez Ministra Oświaty Wacława Tułodzieckiego.
7) Dyplom uznania za twórcze wysiłki i osiągnięcia w pracydydaktyczno-wychowawczej przyznany przez Radę Postępu Pedagogicznego w Poznaniu dnia 18 listopada 1967 roku.
8) Uznanie i podziękowanie za dotychczasową wzorową i owocną pracę na polu oświaty i wychowania w Polsce Ludowej podpisane w listopadzie 1967 roku, przez Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego Henryka Jabłońskiego.
9) Dyplom uznania za twórcze wysiłki i osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej przyznany przez Radę postępu pedagogicznego w Poznaniu 20 listopada 1970 r.
10) Nagroda II stopnia Ministra Oświaty i Wychowania Jerzego Kuberskiego za wybitne osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej z października 1973 r.
Funkcje pełnione w oświacie:
Antoni Nagler przepracował 44 lata w zawodzie nauczycielskim: w okresie od 01 września 1929 r. do 31 sierpnia 1973 r. oraz w Polsce Ludowej od 01 listopada 1945 r. do 31 sierpnia 1973 r.
1) 10 luty-14 lipca 1945: pełniący obowiązki kierownika Szkoły w Koźminku.
2) 1947-1973: nauczyciel Szkoły Podstawowej w Koźminku.
3) 1958: Zaoczne Studium Nauczycielskie w Poznaniu.
4) 1961-1973: praca w Powiatowym Ośrodku Metodycznym w Kaliszu w charakterze instruktora, później kierownika Ogniska Metodycznego, a następnie wizytatora metodycznego biologii.
5) Praca w Zarządzie Ogniska Związku Nauczycielstwa Polskiego od roku 1945, w tym jako prezes przez 6 kadencji.
Znaczenie postaci Antoniego Naglera dla Koźminka i okolic:
1) Podczas okupacji starał się walczyć z anafalbetyzmem i prowadził tajne nauczanie, przez co został aresztowany przez Gestapo.
2) W styczniu 1945 roku po przejściu ofensywy sowieckiej organizował prace porządkowe na terenie zniszczonej Szkoły Podstawowej w Koźminku. Pomagali mu w tym przedsięwzięciu nauczyciele: żona – Helena Naglerowa i Jan Stanny.
3) W styczniu i w lutym 1945 roku zorganizował pracę w Szkołach Podstawowych na terenie gminy: w Koźminku , Nakwasinie, Moskurni, Sierzchowie,Trzebieniach i Dębsku.
4) Pod pseudonimem “PATRYK” brał czynny udział w walce zbrojnej z okupantem niemieckim i sowieckim w szeregach AK na terenach powiatu kaliskiego, tureckiego i sieradzkiego.
5) Prowadził działalność poziemną (ZWZ i AK), za co został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, później osądzony i w następstwie wydalony z zawodu nauczyciela. Należał do Wielkopolskiej Ochotniczej Grupy Niepodległościowej “Warta”.
6) Brał udział w różnego rodzaju pracach społecznych na terenie środowiska lokalnego Koźminka:
– Przewodniczący i komisarz spisowy w Narodowych Spisach Powszechnych i Rolnych w latach: 1950, 1960 i 1970.
– Brał udział w zbiórkach pieniędzy na rozbudowę infrastruktury oświatowej w Koźminku i okolicach.
– Prezes Ogniska ZNP w ciągu sześciu kadencji.
– Liga Ochrony Przyrody (złota odznaka za zasługi w realizacji zadań statutowych Stowarzyszenia w Szkolnych Kołach LOP na trenie miasta i powiatu kaliskiego).
– Gminna Rada Narodowa (członek).
– Przewodniczący, zastępca lub sekretarz Gminnych Komisji Wyborczych di Sejmu i Rad Narodowych od 1947 do 1971 roku.
7) Od 1981 roku członek “Solidarności”.
8) W stanie wojennym wspierał materialnie internowanych.
9) Po reaktywacji Związku brał udział w wielu spotkaniach i uroczystościach patriotycznych, dzieląc się swoją wiedzą historyczną i swoimi bogatymi wspomnieniami.
10) Samodzielnie wykonał i gromadził wiele pomocy naukowych.
11) Prowadził wzorową doświadczalną działkę szkolną, za którą w ramach konkursu na “Warzywa mało znane na działkach szkolnych” otrzymał 14 grudnia 1969 roku dyplom, przyznany przez Centralny Ośrodek Metodyczny i Redakcję “Przekroju” i “Hasło Ogrodniczo-Rolnicze”. A Ośrodek TVP Poznań w programie Audycji Wiejskich “TAKMUR” nadał audycję w dniu 18 października 1969 roku pt. “Brawo Koźminek”, ukazującą pracę na działce szkolnej młodzieży Koła Biologicznego.
Materiały źródłowe:
– wywiad z córką Antoniego Naglera – Haliną Nagler w Turku,
– Fotografie, dokumenty i pamiątki z archiwum prywatnego rodziny Naglerów,
– kroniki Szkoły Podstawowe w Koźminku,
– wywiady z osobami znającymi postać Antoniego Naglera,
– archiwum parafii pod wezwaniem św. Jana Apostoła i Ewangelisty,
– notatki prywatne antoniego Naglera,
– gazeta “Przekrój” 1969,
– Wańka Danuta, “Koźminek zarys dziejów”, Kalisz-Koźminek 2000.