Kornel Czochralski

ur. 13 września 1881
zm. 29 listopada 1939
Zespół Szkół Publicznych - Szkoła Podstawowa w Nowej Wsi

Zdjęć: 6

Pochodzenie

Urodził się 13.09.1881r. w Kcyni. Jego rodzice to Franciszek i Marta (z domu Sucholska). Wzięli ślub w 1872 r. Ojciec prowadził w Kcyni mały warsztat stolarski produkujący meble.

Dzieciństwo

Rodzeństwo Kornela to: Jan (1885)- późniejszy światowej sławy fizyk, autor metody otrzymywania monokryształów kwarcowych- pionier elektroniki i jeszcze 8-ro rodzeństwa.

Edukacja

Mimo licznego rodzeństwa, w domu Franciszka i Marty zwracało się uwagę na dobre wykształcenie dzieci. Po ukończeniu Szkoły Powszechnej w Kcyni, Kornel został absolwentem Cesarskiego Seminarium Nauczycielskiego, również w rodzinnej Kcyni.

Kariera zawodowa – początki

Kornel został skierowany do pracy w Gorzupi (współcześnie gmina Krotoszyn) w 1902 r. Tam znów miał kontakt z bratem Janem, który uczył się zawodu aptekarza w pobliskim Krotoszynie z którego wyemigrował do Berlina gdzie zaczął swoją wielką karierę naukową.

Tymczasem Kornel przeniesiony został do pracy w Trzemesznie ( dziś gmina Rozdrażew, powiat krotoszyński) w 1908 r. i – z przerwą w lateach pierwszej wojny światowej – był nauczycielem szkoły powszechnej aż do pamiętnego września 1939 r. Poślubił tu w 1910 roku Helenę z domu Bentlich.

Czasy pierwszej wojny światowej

W momencie wybuchu pierwszej wojny światowej Kornel Czochralski zgodnie z przepisami pruskimi został wcielony (01.12.1914 r.), jak wielu mieszkańców wioski, do armii pruskiej. Udał się na front zachodni, gdzie został kucharzem. W następnych latach wojny przebywał na tyłach zachodniego frontu (Belgia, Francja), później także na froncie wschodnim (Rosja). Często bywał w domu korzystając z urlopów podczas zmiany oddziałów. Pod koniec wojny znów został przeniesiony do Francji (ofensywa niemiecka z lata 1918). Tam 11 listopada 1918 roku zastało go zawieszenie broni i wybuch rewolucji komunistycznej w Niemczech. We wspomnieniach Czochralski przyznaje się, że przez cały czas wojny nie walczył na linii frontu choć był „zdrowy jak rycerz”. Powrócił cały i zdrowy „automobilem” do domu w Trzemesznie 17.11.1918r., gdzie czekała na niego żona Helena i czwórka dzieci (7-letni Wiktor Stefan, 5-letnia Irena Józefa, 3-letni Henryk Józef i niespełna 2-letni Marian Tadeusz).

Czasy Niepodległej Polski

Niestety czas spokoju jeszcze w Wielkopolsce nie nastał. Pod koniec listopada społeczność polska zorganizowała się przeciw okupacji niemieckiej. Powstały ośrodki władzy w pobliskich miastach (Krotoszyn, Jarocin). Przyjazd Ignacego Jana Paderewskiego do Poznania był sygnałem do zbrojnego powstania. Kornel Czochralski jak i wielu nauczycieli z pobliskich szkół bierze udział w powstaniu wielkopolskim (1918-1919). Po zwyciestwie powstania wielkopolskiego kontynuował pracę w szkole w Trzemesznie. Był jedynym nauczycielem w 4 oddziałowej Szkole Powszechnej w Trzemesznie. Sam organizował zajęcia dla ponad 80 uczniów podzielonych na cztery oddziały. Do tego uczył w pobliskich szkołach w Maciejewie i Grębowie (dziś obie miejscowości w gminie Rozdrażew), ponieważ brakowało nauczycieli władających językiem polskim. Organizowane były także kursy dla dorosłych w celu eliminacji analfabetyzmu. Prowadzone one były na terenie szkoły przed lekcjami (6-8 rano) i wieczorami po skończeniu lekcji dla dzieci. Wszystkie zajęcia prowadził wyłącznie Kornel Czochralski. Pierwsze lata w wolnej Rzeczpospolitej były bardzo trudne. Uczniowie pochodzili z biednych rodzin, niedożywieni, często chorowali. Zdarzały się także półsieroty- ojcowie zginęli na frontach pierwszej wojny światowej. Warunki nauki w szkole były też nie do pozazdroszczenia – brakowało ławek, pomocy naukowych a nawet opału na zimę. W kraju panowała powojenna bieda, szalała drożyzna i inflacja. Mieszkańcy Wielkopolski ciągle obawiali się interwencji niemieckiej. Czochralski wspominał te czasy jako „bardzo niespokojne”, zrezygnował nawet na kilka lat z notowania wydarzeń w kronice szkolnej, prowadzonej do tej pory bez przerw (od 1873r.). W życiu rodzinnym pojawiła się córka Helena Maria (1921) i najmłodszy syn Jan Antoni (1924). Po 1926 roku sytuacja powoli zaczęła się poprawiać. Do czteroklasowej szkoły powszechnej w Trzemesznie trafiły dzieci urodzone w czasie wojny. Dla Kornela Czochralskiego był to wreszcie czas stabilizacji życiowej. Angażował się w życie szkolne i działał w społeczności lokalnej. Tradycją stały się imprezy organizowane przez pana Kornela związane ze świętami narodowymi (Święto Konstytucji 3 Maja, Odzyskanie Niepodległości) oraz imieninami marszałka Piłsudskiego czy prezydenta Mościckiego. Każda uroczystość była urozmaicona oprócz występów dzieci, wykładem pana Czochralskiego na tematy historyczne. Nadszedł czas wytężonej pracy z nie zawsze pilną młodzieżą. Szkoła często była wizytowana przez urzędników oświatowych, którzy wystawili wysokie oceny pracy kierownikowi Czochralskiemu. Do tradycji szkolnych szkoły w Trzemesznie należały akcje sadzenia drzew w lesie, wycieczki-„majówki” do pobliskich szkół połączone z zawodami sportowymi czy formy pomocy rolnikom (wykopki, zbieranie chrząszczy). Uczniowie opiekowali się szkolnym ogrodem warzywnym i kwiatowym oraz dbali o drzewa owocowe w przyszkolnym sadzie. Nauczyciel uczył nie tylko przedmiotów w szkolnej ławce ale także sposobu właściwego postępowania z przyrodą. Szkoła zyskiwała pomoce naukowe. Dzięki staraniom nauczyciela i rodziców został zakupiony odbiornik radiowy. W okresie międzywojennym państwo Czochralscy wychowali w Trzemesznie szóstkę swoich dzieci, zapewniając im edukację w prestiżowym krotoszyńskim gimnazjum. Pięcioro najstarszych zdało maturę przed wojną, najmłodszy Jan zaraz po wojnie. Nadszedł rok 1939. Wybuch wojny wisiał w powietrzu. Podczas corocznej akademii z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja, Kornel Czochralski wygłosił płomienne przemówienie z balkonu na rozdrażewskim rynku. Oryginalny rękopis przemówienia przetrwał do dziś. Autor zawarł w nim krótki opis dziejów Rzeczpospolitej od czasów piastowskich i jagiellońskich, poprzez czasy wolnej elekcji i upadek czasów saskich. Ukazał doniosłość uchwalenia majowej konstytucji. Czasy XVIII wieczne porównał do jemu współczesnych. Jednak przemówienie miało przede wszystkim charakter antyhitlerowski. Czochralski wykazywał zaborczą politykę Hitlera wobec Polski. Na koniec wystąpienia mówca zachęcał do wspierania funduszu pożyczek na zakup sprzętu wojskowego dla polskiej armii.

Czasy drugiej wojny światowej

1 września 1939 roku wybuchła wojna. Przed pojawieniem się regularnych oddziałów wojskowych, w Trzemesznie zjawił się dnia 16 września 1939 roku, oddział gestapo. Ciężarówka podjechała pod budynek szkoły, gdzie mieszkali Czochralscy. Kornel Czochralski został wyprowadzony do odkrytego samochodu. Nie pozwolono się mu nawet dobrze się ubrać, choć padał deszcz. Tak zostawiono go na platformie samochodu przez 2,5 godziny a w tym czasie gestapowcy rewidowali teren szkoły. Bagnetami dźgali wszystko, nawet meble. Kradli co popadło i miało jakąś wartość. Dzieciom Czochralskich grożono rozstrzelaniem, przykładając pistolet do ciała. Po rewizji gestapowcy, wraz z Kornelem Czochralskim, odjechali do Krotoszyna. Oskarżono go o to, że jako kierownik szkoły w Trzemesznie wygłaszał przemówienia podczas uroczystości państwowych, że pracował w wielu organizacjach społecznych i religijnych w okolicy. Niemcy obawiali się, że jako znany działacz społeczny będzie buntował ludność przeciwko władzy niemieckiej. Następnie 28 listopada nauczyciel został przewieziony do Poznania, prawdopodobnie do Fortu VII. Nazajutrz został rozstrzelany przez hitlerowców w okolicach Poznania. Rodzinie nie udało się odzyskać ciała. Tak zginął człowiek, który nikomu nie wyrządził krzywdy a do mniejszości niemieckiej odnosił się życzliwie, często służąc swoją wiedzą i znajomością języka, udzielając pomocy.

Znaczenie postaci

Dziś pamiątką po tym wielkim człowieku jest ulica w Rozdrażewie. W Izbie Regionalnej w Zespole Szkół Publicznych w Rozdrażewie znajduje się kilka pamiątek związanych z Kornelem Czochralskim i jego działalnością.

Kalendarium:

  • 1881 ― Narodziny bohatera
  • 1908 ― Początek pracy w Trze...
  • 1914 ― Wcielenie do armii pr...
  • 1918 ― Powrót do domu z wojny
  • 1939 ― Aresztowanie Czochral...
  • 1939 ― Śmierć bohatera

Zobacz też: