Pochodzenie
Paweł Grzenda urodził się piętnastego października 1890 roku w Wielkich Walichnowych w powiecie tczewskim.
Dzieciństwo
W 1892 roku wraz z rodzicami przeprowadził się pod Więcbork w powiecie złotowskim. Uczęszczał do niemieckiej szkoły powszechnej w Zbożu, w której jako członek mniejszości polskiej był represjonowany. Ukończył ją w 1904 roku.
Edukacja i młodość
Naukę kontynuował w Seminarium Nauczycielskim w Tucholi. W 1909 roku opuścił seminarium w poszukiwaniu środowisk polskich. Uczestniczył w Pierwszej Wojnie Światowej. Jako żołnierz armii pruskiej, został ranny i dostał się do niewoli francuskiej. Do Polski wrócił dopiero w 1920 roku. Zamieszkał w Toruniu, gdzie założył rodzinę i podjął pracę nauczyciela, jednocześnie dokształcając się zawodowo.
Działalność edukacyjna i społeczna
Podjęcie pracy w polskiej szkole.
W 1929 roku otrzymał propozycję pracy w Niemczech, w szkole polskiej, w małej wsi Podróżna na złotowszczyznie, „tuż nad polską granicą”. W późniejszych wspomnieniach tak opisuje radość z podjęcia tej pracy: “…Spełniły się moje marzenia – uczę w polskiej szkole…” Pierwszego września 1929 roku objął stanowisko kierownika polsko-katolickiej szkoły powszechnej.
Działalność szkoły polskiej.
W swojej pracy pedagogicznej posługiwał się zasadą: „Daj serce twe dziecku, a otrzymasz duszę jego” Celem jego pracy było też krzewienie polskości i walka z germanizacją. Szkoła wieczorami działała jako świetlica, skupiająca nie tylko dzieci, ale również dorosłych, gdzie odbywało się czytanie polskich gazet, recytacje poezji Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, opowieści o historii Polski, wystawianie polskich sztuk teatralnych, śpiewanie polskich pieśni. Szkoła, dzięki Pawłowi Grzendzie, stała się w przeciągu kilku lat miejscem aktywnej walki z germanizacją. Idea ta zakwitła nie tylko w samej Podróżnej, ale i również w okolicznych, przygranicznych miejscowościach. Kierowana przez niego placówka szkolna całkowicie zdominowała szkołę niemiecką, która również funkcjonowała w Podróżnej. Często absolwenci tej szkoły wyjeżdżali do Polski, aby kontynuować naukę w języku ojczystym.
W 1937 roku Paweł Grzenda został zwolniony z pracy przez władze niemieckie, a tym samym pozbawiony możliwości nauczania polskich dzieci na terenie Niemiec. Dalszą pracę pedagogiczną kontynuował już na ziemiach polskich w Toruniu.
Praca w Toruniu.
W czasie II wojny światowej za szerzenie polskości na ziemiach niemieckich, był represjonowany przez niemieckiego okupanta. Po wojnie brał udział w organizowaniu polskiego szkolnictwa w Toruniu. W 1960 roku przeszedł na emeryturę i społecznie zajmował się wspieraniem emerytowanych nauczycieli, piastując stanowisko przewodniczącego Sekcji Nauczycieli Emerytów przy Związku Nauczycielstwa Polskiego w Toruniu. W 1971 roku uhonorowany został Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Współpraca ze szkołą w Podróżnej.
Sercem jednak pozostawał w małej wsi Podróżna. Dwudziestego ósmego maja 1972 roku, dokonał uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej z napisem „Broniła ojców mowy” ufundowanej przez mieszkańców wsi Podróżna, która zawieszona została na budynku szkoły. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych Szkoła Podstawowa w Podróżnej często gościła Pawła Grzendę, który nie pozwalał zapomnieć o trudnych dla szkoły czasach międzywojennych i jej działalności antygermanizacyjnej. Za tą działalność, dwudziestego siódmego maja 1987 roku został odznaczony Medalem Rodła. Uroczystość wręczenia tego medalu odbyła się w Szkole Podstawowej w Podróżnej. Paweł Grzenda zmarł dziesiątego maja 1989 roku, w Poznaniu. Pogrzeb odbył się w Toruniu trzynastego maja 1989 roku. W pogrzebie tym uczestniczyła delegacja uczniów szkoły i mieszkańców Podróżnej.
Znaczenie postaci.
Dwa lata po śmierci bohatera, czternastego czerwca 1991 roku, odbyła się uroczystość nadania szkole imienia patrona Pawła Grzendy oraz wręczenie sztandaru ze znakiem Rodła i napisem „Broniła ojców mowy”. Paweł Grzenda spisał swoje wspomnienia, które z rękopisu przepisał w sześciu egzemplarzach, poprzedził wstępem,objaśnił i zatytułował „Wspomnienie z pracy nauczycielskiej w polskiej szkole w Podróżnej w latach 1929 – 1937” Władysław Brzeziński w roku 1991. Rękopis w postaci trzech zeszytów, jak i również jeden z egzemplarzy wspomnień opracowanych przez Władysława Brzezińskiego, do dziś znajduje się w Szkole Podstawowej w Podróżnej. Do dziś w szkole tej znajduje się oprócz portretu patrona i rękopisu wspomnień, wiele cennych zdjęć, pamiątek i wszystkie odznaczenia jakimi został uhonorowany Paweł Grzenda. Jednak pamięć o nim i jego tragicznej walce o wszystko co polskie w miejscu i czasie gdy to co polskie było zakazane, żyje w sercach mieszkańców Podróżnej, nauczycieli i dzieci uczęszczających do miejscowej szkoły.