Roman Panewicz

ur. 06 lutego 1874
zm. 06 lutego 1945
Zespół Szkół Szkoła Podstawowa im. Mikołaja Kopernikaw Chrzypsku Wielkim

Wywiad z Marianną Piasecką
Wywiad z księdzem Zdzisławem Dolatą
Wywiad z księdzem Zdzisławem Dolatą cd.
Wywiad z księdzem Zdzisławem Dolatą cd. cz.2
Zdjęć: 38
Filmów: 2
Nagrań: 2

Pochodzenie

Roman Panewicz, Polak urodzony na Pomorzu w Nowym Mieście (ówczesny powiat lubawski). Obecnie Nowe Miasto Lubawskie to powiat nowomiejski, województwo warmińsko-mazurskie. Urodzony 6 lutego 1874 roku, jego ojciec Franciszek był rolnikiem, a matka Anna z domu Widzgowska, miał brata.

Dzieciństwo i edukacja

Dzieciństwo z okresu nauki w swojej pierwszej szkole spędził w rodzinnej miejscowości, gdzie znajdowała się szkoła elementarna. Okres nauki gimnazjalnej to Chojnice, w tamtejszym gimnazjum zdał maturę w 1894r. Następnie w latach 1894/96 był studentem na Uniwersytecie we Wrocławiu, gdzie studiował teologię i ekonomię polityczną. W następnych latach przebywał w Poznaniu i Gnieźnie, gdzie uczył się w seminarium, które ukończył święceniami kapłańskimi, przyjętymi w Gnieźnie dnia 12 listopada 1899r. Gdy się uczył, finansowo pomagali mu rodzice i brat, o tych długach wspomina w piśmie do Arcybiskupstwa Poznańskiego pisząc, że „…ich nie wyszczególnia, jako nienaglących… ”. W listopadzie 1905, był już w Chrzypsku, przystąpił do egzaminu proboszczowskiego. Aby zaliczyć ten egzamin musiał między innymi przesłać do Kurii tekst kazania, zostało ono zaakceptowane 5 listopada 1905 roku.

Etapy działalności

Pierwsze lata kapłaństwa

Pierwsze lata kapłaństwa, po otrzymaniu święceń kapłańskich spędził najpierw w Dąbrówce koło Zbąszynia, przebywał tam jako wikariusz do 31 marca 1900. Następnie był wikariuszem w Zbąszyniu do lutego 1901 roku. Po tym okresie został wikariuszem archikatedralnym w Poznaniu do końca 1904, pełnił m.in. obowiązki kalkulatora konsystorza arcybiskupiego.

Posługa kapłańska w Chrzypsku Wielkim

Do parafii pod wezwaniem św. Wojciecha w Chrzypsku Wielkim, przybył 1 stycznia 1905 roku. Przez niecały rok był administratorem. Dnia 14 grudnia został proboszczem. Z okazji 10-lecia kapłaństwa odbył się zjazd księży w Chrzypsku Wielkim. W 1924 roku z okazji 25-lecia kapłaństwa otrzymał pięknie oprawiony mszał w dowód przyjaźni od dziekana Józefa Brauna i księży z sąsiednich parafii: Marcina Kowalczyka i Walentego Skąpskiego. W 1929, otrzymał aprobatę na następne 10-lecie probostwa w Chrzypsku Wielkim, w 1936 wystosował pismo do Kurii o następną prolongatę na tę parafię. Często modlił się przez całą noc w kościele, parafianie widzieli świecące się w kościele światło. Prowadził dokumentację parafialną m.in. księgę pierwszej komunii świętej od 1905 do 1940 roku (pozostała na probostwie).

Posługa kapłańska i dekanat wroniecki

W roku 1929 otrzymał stanowisko dziekana, dekanatu wronieckiego (nowo utworzonego), który był wtedy większy niż obecnie, obejmował m.in. parafię Międzychód i Ostroróg. Gdy był dziekanem otrzymywał w administrację inne parafie, np.: 1929-parafia Biezdrowo, 1937-parafia Wronki. Ponownie w 1938 administrował parafię w Biezdrowie po śmierci tamtejszego proboszcza. Wizytacja biskupa Walentego Dymka w parafii chrzypskiej odbyła się 1 września 1937 roku. W czasie tej wizytacji, między innymi odbyła się procesja wprowadzająca biskupa do kościoła. Panewicz szedł w środku procesji przed biskupem, niosąc krucyfiks. Dnia 26 października 1938 roku, tereny dekanatu Wronieckiego odwiedził prezydent Mościcki. Była to wizyta z okazji nowo utworzonych osad parcelacyjnych w Nowej Wsi pod Wronkami. Nasz bohater odprawił mszę świętą w obecności władz państwowych i biskupa Hlonda, który poświęcił nowe osady. Rodzice proboszcza zamieszkali w Chrzypsku i po śmierci zostali pochowani na chrzypskim cmentarzu. Ojciec zmarł 15 października 1909 (miał 79 lat), matka zmarła mając 90 lat w 1924 roku.

Dobry zarządca parafii

Panewicz jako proboszcz troszczył się o wygląd kościoła i otoczenia. Naprawił kamienne murki wokół kościoła. Dzięki jego staraniom została zbudowana organistówka. Kościół parafialny został wyposażony w piękne witraże przestawiające świętych oraz inne symbole chrześcijańskie. W ścianach kościoła wymienił zniszczone i uzupełnił brakujące cegły.

Działalność społeczna i duszpasterska

Był jednym z założycieli oraz członkiem rady nadzorczej Banku Ludowego w Sierakowie (1910). Założycielem i prezesem rady nadzorczej „Rolnika” w Sierakowie (1910). Zakładał także “Rolnika” we Wronkach. Pełnił funkcję dyrektora Banku Ludowego w Chrzypsku (1919). W późnych latach 30. prowadził obsługę kasową dla swoich parafian. Był także prezesem Kółka Rolniczego w Chrzypsku (1906). Na terenie parafii działało Towarzystwo Czytelni Ludowych, w 1911 Panewicz był delegatem powiatowym na II Sejmik Oświatowy w Poznaniu. W 1926 był członkiem komitetu Towarzystwa Czytelni Ludowych na powiat międzychodzki. W swojej parafii powołał do życia: Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej (1921), za działalność tej organizacji został odznaczony w lipcu 1937 roku Złotym Krzyżem Zasługi. Katolickie Towarzystwo Robotników Polskich. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej (1928). Członkinie tego Stowarzyszenia to m.in. Marianna Piasecka urodzona 1920 (z domu Grześkowiak) i Eufrozyna Spychała (z domu Kukucka). Pani M. Piasecka opowiadała, że spotykali się systematycznie w pierwszą niedzielę miesiąca, popołudniu. Natomiast członkowie wszystkich organizacji spotykali się z proboszczem na plebani w ostatnią niedzielę miesiąca, omawiali swoją działalność i ustalali dalsze zadania. Ksiądz Panewicz był zawsze uśmiechnięty, serdeczny, otwarty, lecz wymagający wobec młodzieży i dzieci, które uczył religii. Miał dobry kontakt z parafianami, był ceniony przez nich jak i przez mieszkańców powiatu. Władze powiatowe także go doceniały a inni księża liczyli się z jego zdaniem. Był doskonałym mówcą. Na pogrzebie 18-letniej Lechny w 1931 roku po jego przemowie „…wszystkim licznie zebranym łzy cisnęły się do oczu…”. W czasie Święta sadzenia drzew na drodze z Chrzypska do Śródki rozpoczętego mszą świętą, ksiądz Panewicz wygłosił okolicznościowe kazanie. Jak to zapisał nauczyciel w Kronice szkoły „…Przepiękne porównanie rozwoju duszy ludzkiej z rozwojem drzewka zapisało się głęboko w sercach słuchaczy…” Pamiętał o biednych i bezrobotnych. Był przewodniczącym Powiatowego Komitetu Obywatelskiego. Dziękował za zbiórkę z poprzedniego roku i prosił o wsparcie w związku ze zbliżającą się zimą w 1938 roku. Zorganizował w swojej parafii „Caritas”. Powołał „Akcję Katolicką”, w 1936 zorganizował dekanalną Akcję Katolicką i nią kierował.

Działania patriotyczne

Na płycie nagrobnej księdza Panewicza jest tablica z napisem: POWSTANIEC WIELKOPOLSKI. W czasie oswobodzenia spod władzy zaborców, mieszkańcy w dniu 6 stycznia 1919 roku zebrali się na placu przed kościołem i jak napisał W.Borowicz w swoim pamiętniku „… na czele stanął ksiądz Roman Panewicz, który zebrał wokół siebie najlepszych patriotów…”. Oswobodzenie samego Chrzypska odbyło się pokojowo. Nasz bohater nie brał udziału w walkach zbrojnych, lecz był „duchowym przywódcą” wszystkich działań patriotycznych i wyzwoleńczych przed i w czasie powstania wielkopolskiego. Już wkrótce po przybyciu do Chrzypska prowadził czytelnię ludową. Swoje książki pożyczał parafianom. Zaangażowany był w sprawy wyborcze, w 1908 roku został członkiem a później (w 1912) sekretarzem polskiego Komitetu Wyborczego, na powiat międzychodzki. W 1913 apelował do polskich robotników, aby sprawy wyborów nie łączyli z lojalnością wobec pracodawców (Niemców). Zorganizował m.in. wiec przeciwko oderwaniu Gdańska od Polski. W 1914 swój patriotyzm okazywał na zebraniu wyborczym w Sierakowie mówiąc między innymi o śmiertelności niemowląt i rozdając ulotki o tym problemie polskim matką. Od 1916 był członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Po uzyskaniu niepodległości nadal sprawy ojczyzny i polskości były dla niego ważne. Cały czas był czynnym uczestnikiem działań wzmacniających wolną ojczyznę (banki, kółko rolnicze, czytelnia, Katolickie Towarzystwa, edukacja i patriotyzm najmłodszych parafian). W czasie zakończenia roku szkolnego 21 czerwca 1937 roku wygłosił płomienne kazanie do uczniów, mówiąc o ich obowiązkach wobec ojczyzny (co zostało zanotowane w Kronice szkolnej), brał udział w szkolnych zebraniach rodziców. Włączył się w zbiórkę pieniędzy na dozbrojenie armii (Fundusz Obrony Narodowej) i w dniu 1 sierpnia 1939 roku wszedł w skład zarządu w powiecie międzychodzkim.

II wojna światowa i śmierć

Po wybuchu II wojny światowej nie opuścił swojej parafii. Aresztowany w lutym 1940, uwięziony w obozie w Goruszkach. Następnie od 2 kwietnia 1940 uwięziony w Lubiniu. Następnie deportowany do Generalnego Gubernatorstwa. Ukrywał się na ziemi sandomierskiej (1943 rok). Po zakończeniu działań wojennych, dnia 6 lutego 1945 (miał 71 lat) zmarł w pociągu, gdy wracał do Chrzypska Wielkiego. Było to w okolicy Częstochowy i tam został pochowany. W 1946 roku został ekshumowany i uroczyście pochowany w grobie rodzinnym w Chrzypsku Wielkim.

Znaczenie postaci

Ksiądz dziekan Roman Panewicz poprzez 35-letnią posługę kapłańską w parafii pod wezwaniem św. Wojciecha w Chrzypsku Wielkim, pozostawił trwały ślad wśród swoich parafian. Pamięć o nim nadal istnieje wśród mieszkańców Chrzypska i okolic. Na jego grobie stawiane są znicze i kwiaty. Przez 10 lat był dziekanem dekanatu wronieckiego. Jak powiedział Jarosław T. Łożyński “…przeglądając różne materiały historyczne, często spotykałem nazwisko księdza Panewicza…” Znaczącą rolę odegrał podczas powstania wielkopolskiego, był „duchowym przywódcą” działań na terenie swojej parafii i okolic. Serdeczny, uśmiechnięty, otwarty, umiał skupiać wokół siebie ludzi. Doskonały mówca, dobry organizator, patriota, dla którego polskość w czasie zaborów jak również po uzyskaniu niepodległości była bardzo ważna.

Literatura:

1.Wielkopolscy Księża. http://www.wtg-gniazdo.org/ksieza/main.php?akcja=opis&id=3334 (26.11.2014)
2.Martyrologium Duchowieństwa. http://www.swzygmunt.knc.pl/ MARTYROLOGIUM/ POLISHRELIGIOUS/ vPOLISH/HTMs/ POLISHRELIGIOUS martyr3263. htm (26.11.2014)
3.Wilczyński L.ks.(red), Szatkowski H.(red). Księża społecznicy w Wielkopolsce 1894-1919 Słownik biograficzny t.3 P-S. str. 17-18. Gniezno 2009
4.Budych. J. Rozmowa z Ob. Wawrzyńcem Borowiczem (styczeń 1958) [w:] Sierakowskie Zeszyty Historyczne. Sieraków 2009. nr 3. s. 51-52
5.Łożyński. T.J. Sierakowskie Zeszyty Historyczne. Sieraków 2011. nr 6. s. 55,59,67,105-107

Źródła niepublikowane:

6.Zasoby Archiwum Archidiecezjalnego w Poznaniu – KA 12272
7.Kronika szkoły w Chrzypsku Wielkim 1873-1964 – Muzeum Regionalne w Międzychodzie
8. Pamiętnik Powstania Wielkopolskiego 18/19 – oraz II-giej Wojny Światowej 1939/45 Borowicz Wawrzyniec podporucznik z Chrzypska Wielkiego, Prezes koła ZBoWiD – Biblioteka Kórnicka PAN
9.Kronika szkoły w Ryżynie – Muzeum Regionalne w Międzychodzie
10.Prezentacja multimedialna przygotowana przez Artura Paczesnego z Muzeum Regionalnego w Międzychodzie
11.Rozmowa z obecnym proboszczem w Chrzypsku Zdzisławem Dolatą
12.Rozmowa z Jarosławem T. Łożyńskim redaktorem Sierakowskich Zeszytów Historycznych.

Kalendarium:

  • 1874 ― Narodziny bohatera
  • 1894 ― Studia we Wrocławiu
  • 1894 ― Ukończenie gimnazjum ...
  • 1896 ― Seminarium
  • 1899 ― Święcenia kapłańskie...
  • 1905 ― Przybycie do Chrzypsk...
  • 1929 ― Dekanat wroniecki
  • 1940 ― Aresztowanie – ...
  • 1945 ― Śmierć bohatera

Zobacz też:

  • > powstanie wielkop...
  • > II wojna światowa...
  • > Chojnice
  • > Chrzypsko Wielkie
  • > Częstochowa
  • > Gniezno
  • > Poznań
  • > Wronki
  • > Generalne Gubernatorst...