Pochodzenie

Urodził się 14 października 1915r. w Komornikach, a zmarł w 2009 roku. Jego rodzicami byli Marianna i Stanisław Nowakowie. Ojciec pana Stanisława umarł podczas I wojny, w związku z czym wychowaniem syna zajmowała się matka.

Edukacja/młodość

Swoją edukację Stanisław rozpoczął w szkole powszechnej w Komornikach, skąd matka przeniosła go do Zakładu Misyjnego Ojców Werbistów w Górnej Grupie na Pomorzu. W 1936 roku ukończył tam ośmioletnie gimnazjum, zakończone maturą. Następny rok spędził w seminarium, odbył nowicjat w Chludowie. Rozpoczął też studia germanistyczne na Uniwersytecie Poznańskim, a następnie Pedagogium w Poznaniu, ale żadnego z nich nie ukończył.

Etapy działalności

Początki pracy

Od 11 marca 1945 roku pracował w Szkole Podstawowej w Komornikach jako nauczyciel, następnie (8 maja) został oddelegowany do pracy w Strzelcach Krajeńskich, aby zorganizować tam powiatową służbę melioracyjną. Od czerwca do sierpnia 1945 roku organizował szkołę w Dobiegniewie, a później w Zwierzyniu, gdzie pełnił też funkcję kierownika. W 1945 roku ożenił się z Anielą Kurasz. W 1951 roku przebywał na Kursie Przygotowawczym Nauczycieli Szkół Średnich i od 1 stycznia 1952 roku został pracownikiem w Inspektoracie Szkolnym w Strzelcach Krajeńskich. W międzyczasie zdał maturę w Liceum Pedagogicznym. W związku z chorobą żony w 1953 powrócił do Komornik. Pracował w Pruszewcu i Luboniu, a od września 1954 roku aż do emerytury w Szkole Podstawowej w Komornikach. Był nauczycielem cenionym i szanowanym zarówno przez uczniów jak i rodziców. Przez cały czas podnosił swoje kwalifikacje zawodowe, uczestnicząc w różnych formach doskonalenia. W 1959 ukończył Studium Nauczycielskie na kierunku biologia. W 1978r. przetłumaczył z j.niemieckiego rękopis kroniki szkolnej z lat 1834 – 1914. Kronika zawiera mnóstwo ciekawych szczegółów z życia szkoły.

Praca społeczna

Stanisław Nowak był osobą, która bardzo angażowała się w życie swojej małej ojczyzny. Był księgowym w Spółdzielni Produkcyjnej, opiekunem społecznym, prowadził kursy przysposobienia rolniczego. Sprawował funkcje ławnika sądowego i radnego oraz przewodniczącego Gminnego Komitetu Frontu Jedności Narodowej. Prowadził też punkt Biblioteki Publicznej. Będąc już na emeryturze założył Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Komornickiej, przez 15 lat był jego prezesem.

Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Komornickiej

Grono osób skupionych wokół Stanisława Nowaka postanowiło powołać organizację, której głównymi zadaniami było popularyzowanie kultury i obyczajów ludowych Komornik i okolicy, ochrona zabytków, pomników przyrody. Zebranie organizacyjne odbyło się 27 listopada 1978 roku. Obecni na nim byli nauczyciele, pracownicy Urzędu Gminnego, sołtys Komornik, sekretarz z urzędu gminy i wiele innych osób. Stanisław Nowak został pierwszym prezesem TPZK i sprawował tę funkcję przez 15 lat. Z biegiem czasu wzrastała liczba członków Towarzystwa, rozszerzał się zakres jego działalności. Pan Stanisław koordynował pracą wszystkich członków Towarzystwa, przydzielając im zadania i mobilizując do aktywności i pracy. Trudno wymienić wszystkie działania Towarzystwa, które miały miejsce pod prezesurą Pana Nowaka, ale na uwagę zasługują:

– powstanie Izby Muzealnej Towarzystwa (zbiory ceramiki, strojów, sprzętu domowego, narzędzi rolniczych i innych, w tym także fragmenty ceramiki oraz moneta rzymska z czasów cesarza Konstantyna Wielkiego, odnalezione na posesji p. Nowaka)

– powstanie Pamiatkowej Tablicy Ofiar II Wojny Św.

– organizacja licznych konferencji popularno-naukowych, spotkań z ciekawymi ludźmi, wycieczek

– działalność wydawnicza (m.in.: “Szkice z dziejów Ziemi Komornickiej” Bogumiła Pawlaka, czy “Gwara Komornicka” Stanisława Nowaka).

Działalność pisarska

Pan Stanisław Nowak jest autorem zbioru “Gwara Komornicka”. Składa się on z trzech częśći: “Bedki”, “Łabuzie”, “Szuńdy”. Pozycja powstawawała od pierwszych spotkań Towarzystwa, czyli od roku 1978 do roku 1993, a zawiera słownictwo wiejskie (wyrazy, zwroty, nazwy własne, przezwiska) z okresu międzywojennego. Mają one formę krótkich rymowanych wierszyków. Zbiór opatrzony został też rysunkami wykonanymi przez samego autora. Stanisław Nowak jest też autorem licznych wierszy, które publikował na łamach lokalnej gazety “Nowiny Komornickie”. Wierszyki te, jak również przyśpiewki, które Pan Nowak układał na różne okazje, często przedstawiały przywary kolegów z Towarzystwa.

Wyróżnienia i odznaczenia:

– 1973r.: nagroda Ministra Oświaty

– 1977r.: Medal Zasłużony Działacz Kultury

– 1980r.: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

– 1988r.: Medal Komisji Edukacji Narodowej

– 2006r.: “Bene meritus” – “Dobrze zasłużony dla Gminy Komorniki”.

Znaczenie postaci

Stanisław Nowak to zasłużony syn ziemi komornickiej. Był nauczycielem w miejscowej szkole, tłumaczem szkolnej kroniki z j. niemieckiego. Założył Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Komornickiej. Jest autorem słownika gwary komornickiej, pisanego wierszem i opatrzonym rysunkami autora. Zawsze starał się uczestniczyć w życiu społecznym. Pracował także w redakcji “Nowin Komornickich”. Jest autorem przesłania “Ziemia Komornicka żywi i leczy”.

Źródła:

1. Justyna Maria Gałczyńska, “Działalność Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Komornickiej w latach 1978 – 1992”, Poznań 1993 r.

2. Zygmunt Boras, “Historia gminy Komorniki”, Komorniki 2008 r.

3. Stanisław Nowak, Gwara Komornicka cz. I “Bedki”, Komorniki 2001

4. Stanisław Nowak, Gwara Komornicka cz. II “Łabuzie”, Komorniki 2006

5. Stanisław Nowak, Gwara Komornicka cz. III “Szundy”, Komorniki 2008

6. Mirosław Wieloch, Jubileusz 35-lecia Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Komornickiej – Szkic z dziejów organizacji w latach 1978 – 2013, Komorniki 2013

7. Wywiad z p. Heleną Zaradzką, byłą nauczycielką SP w Plewiskach