Pochodzenie

Teresa Jadwiga Biegańska urodziła się 13.10.1909 r. w domu przy ul. Kaliskiej w Grabowie nad Prosną jako córka gospodarzy Adama Ilskiego i Ludwiki Ilskiej z domu Sikora. Miała cztery młodsze siostry: Janinę (zmarła w wieku 19 lat), Marię (zmarła w wieku 5 lat), Kazimierę oraz Mieczysławę. W rodzinie rodzili się także chłopcy, którzy umierali w wieku niemowlęcym.

Teresa Biegańska zmarła w szpitalu w Ostrzeszowie 25.04.1988 r. Pochowana została na cmentarzu parafialnym w rodzinnej miejscowości.

Edukacja

Szkoła

Od 01.04.1916 r. do 27.06.1922 r. uczęszczała do Szkoły Katolickiej w Grabowie nad Prosną. Początek jej edukacji przypadł na czasy zaborów i I wojnę światową. Pierwsze świadectwa otrzymywała w języku zaborców. Pamiętano w miasteczku o bohaterskim strajku uczniów, którzy w kwietniu 1904 r. sprzeciwili się nauczaniu religii po niemiecku. 01.09.1921 r. opuściła placówkę. Do 21.12.1921 r. była uczennicą Wyższej Szkoły dla chłopców i dziewcząt w Ostrzeszowie. Nie wiadomo, dlaczego przerwała tam naukę i powróciła do grabowskiej szkoły, by ukończyć ją 27.04.1922 r. W kolejnym roku szkolnym podjęła naukę w Państwowym Gimnazjum Żeńskim w Ostrowie Wielkopolskim. Mieszkała wówczas u krewnych. 30.06.1930 r. zdała gimnazjalny zwyczajny egzamin dojrzałości typu humanistycznego.

Kursy nauczycielskie

Od 03.09.1930 r. do 20.06.1931 r. uczęszczała na Państwowe Kursy Nauczycielskie w Poznaniu, gdzie 22.06.1931 r. uzyskała dyplom dla nauczyciela szkół powszechnych, który uprawniał do nauczania w publicznych i prywatnych szkołach powszechnych.

Początki pracy zawodowej

W roku szkolnym 1932/1933 pracowała jako nauczycielka w Prywatnej Szkole Wydziałowej w Śremie, ale na skutek wygaśnięcia kontraktu 15.06.1933 r. i likwidacji placówki przeniosła się do rodzinnej miejscowości. Od 21.08.1933 r. dzięki pozwoleniu kuratorium podjęła bezpłatną praktykę w pełnym wymiarze godzin w siedmioklasowej Publicznej Szkole Powszechnej w Grabowie nad Prosną. Od tego czasu wielokrotnie zwracała się do Kuratorium Okręgu Szkolnego w Poznaniu o nadanie posady nauczycielskiej. Sytuacja materialna rodziny nie przedstawiała się korzystnie, bowiem ojciec musiał utrzymywać także jej młodsze rodzeństwo. Dopiero w grudniu 1935 r. zatrudniono ją w szkole w Psarskiem i w Wieluniu nad Notecią. Po rocznej pracy przeniosła się do Piłki w powiecie czarnkowskim. Od 01.09.1937 r. objęła posadę nauczycielską w Kaliszkowicach Ołobockich. 16.03.1938 r. przed państwową komisją egzaminacyjną w Krotoszynie zdała z wynikiem dobrym praktyczny egzamin na nauczycielkę publicznych szkół powszechnych i uzyskała kwalifikacje zawodowe do pracy w publicznych szkołach.

Okres II wojny światowej

W czasie II wojny światowej okupanci bardzo interesowali się jej osobą, dlatego też musiała wielokrotnie zmieniać miejsce pobytu. Podejmowała się także pracy w kilku zakładach (m.i. mleczarnia w Grabowie, Urząd Gminy w Doruchowie oraz Kasa Chorych w Ostrowie Wielkopolskim). 01.08.1944 r. Niemcy wywieźli ją w pierwszym transporcie do Dylewa, gdzie pracowała przy okopach. Przebywała tam aż do wkroczenia wojsk radzieckich.

Praca w Grabowie nad Prosną

Szkoła

Wyzwolenie Grabowa nad Prosną spod okupacji niemieckiej nastąpiło 21.01.1945 r., a już 01.02.1945 r. Teresa Ilska rozpoczęła pracę w Publicznej Szkole Podstawowej w Grabowie nad Prosną. Była pierwszą nauczycielką, która objęła tam posadę. Teresa oraz nowi pedagodzy napotykali spore trudności w czasie organizowania placówki, gdyż klasy liczyły wielu uczniów w różnym wieku – dzieci nie uczęszczały bowiem do szkoły w czasie okupacji. Zajęcia odbywały się w starych zabudowaniach poklasztornych i w budynku przy ul. Kaliskiej. Brakowało podręczników, wyposażenia sal, pomocy naukowych i kadry nauczycielskiej. Praca ta wymagała wówczas dużego poświęcenia. Teresa Biegańska spędzała wiele godzin w szkole, gdyż zajęcia często odbywały się do godziny dwudziestej. W latach 1947-1951 uczyła także w Publicznej Szkole Zawodowej w Grabowie. Nieustannie się dokształcała i uczestniczyła w wielu kursach z dziedziny matematyki. Chętnie poświęcała swój czas na dodatkowe zajęcia dla zdolnych matematycznie uczniów, których zainteresowania rozwijała, wszystkim wychowankom zaś cierpliwie tłumaczyła zawiłości zadań. W 1957 r. podjęła współpracę z PKO i założyła Szkolne Koło Oszczędności. Prowadziła je przez 14 lat. 31.08.1971 r. przeszła na zasłużoną emeryturę. Później dodatkowo podjęła pracę w Szkole Przysposobienia Rolniczego, a następnie w Zasadniczej Szkole Rolniczej w Grabowie nad Prosną, ale w 1974 r. na skutek złego stanu zdrowia pożegnała się z uczniami. Za wybitne osiągnięcia pedagogiczne odznaczona została Złotym Krzyżem Zasługi.

Zorganizowanie i prowadzenie biblioteki

W okresie powojennym w 1946 r. mimo licznych zajęć zawodowych wyszła z inicjatywą zorganizowania biblioteki. Początkowo ogłosiła zbiórkę książek wśród dzieci. Wszystkie zebrane pozycje wpisała do księgi inwentarzowej – było tam prawie 300 woluminów. Zbiory udostępniała na terenie szkoły. Kolejne 500 książek zapewniło państwo. W 1949 r. roku biblioteka została oficjalnie wpisana do rejestru. Wypożyczalnia znajdowała się już wówczas w budynku przy ul. Kolejowej. Teresa Biegańska społecznie prowadziła bibliotekę przez trzy lata. Praca wynikała z jej pasji czytelniczej, którą chciała zaszczepić w młodszym pokoleniu. Była niezwykle oczytana, zwłaszcza w literaturze polskiej.

Rodzina

Wyszła za mąż w lutym 1949 r. za Leona Biegańskiego. 08.10.1950 r. urodziła córkę Jadwigę.

Znaczenie postaci

Teresa Biegańska poświęciła nauczaniu prawie 30 lat. Znana była jako doskonały specjalista i przyjaciel młodzieży. Choć surowa i wymagająca, cieszyła się wielkim autorytetem i uznaniem uczniów, nauczycieli i rodziców. Życzliwie i z otwartością podchodziła do każdego wychowanka. Zyskała uznanie i podziw młodszych nauczycieli, którzy darzyli ją szacunkiem. Lubiła ich towarzystwo i chętnie spotykała się z nimi. Zapamiętana została przez kilka pokoleń uczniów. Biblioteka, do której założenia się przyczyniła, funkcjonuje dalej w społeczności grabowskiej.

Materiały źródłowe:

– Polak B., Rezler M.: Z dziejów Grabowa nad Prosną. Kalisz 1990

– Osiecki J.: Monografia miasta Grabowa nad Prosną i byłego starostwa grabowskiego. Grabów 1960

– wywiad z Urszulą Godylą

– wywiad z Jerzym Serafinowskim

– zbiory prywatne Jadwigi Małyszki

– kroniki Szkoły Podstawowej im. UNICEF w Grabowie nad Prosną

– zdjęcia własne