Pochodzenie

Maksymilian Grochowski urodził się 12 grudnia 1869 r. w Borzechowie w powiecie Starogard Gdański. Borzechowo to wieś zwarta, otoczona lasmi Borów Tucholskich, położona na ziemi kociewskiej między jeziorami Małym i Wielkim Borzechowskim. Pochodził z rodziny o tradycjach nauczycielskich. Ojciec księdza, Teodor oraz dziad Andrzej byli nauczycielami. Teodor Grochowski Ożenił się z Angelą Mierzwicką córką Jana Mierzwickiego, którego ojciec Laurenty także był nauczycielem. Ksiądz miał dziewięcioro rodzeństwa.

Dzieciństwo

Wychowany został w duchu patryiotycznym. Odznaczał się wyjątkowym charakterem, pogodnym usposobieniem oraz wybitnymi zdolnościami. Cała jego rodzina zaangażowana była w walkę o polskość na tych terenach. Naukę rozpoczął w szkole kierowanej przez ojca.

Edukacja

W latach 1882 – 1889 był uczniem niższego gimnazjum Collegium Marianum w Pelplinie (to była jedyna szkoła w zaborze pruskim, gdzie uczono języka polskiego). W 1893 roku ukończył Gimnazjum w Starogardzie Gdańskim i ponownie wyjechał na studia do Pelplina, gdzie ukończył Seminarium Duchowne. 24 marca 1897 otrzymał święcenie kapłańskie i rozpoczął pracę duszpasterską jako wikariusz na Oksywiu. Potem w 1901 został przeniesiony do Godziszewa, a następnie w 1902 r. otrzymał dekret i został przeniesiny do Lutowa. W 1906 otrzymał nominację na administratora w Garczynie. Staraniem działaczy polskiego ruchu narodowego, 28 marca 1908r. przejął parafię w Głubczynie po księdzu Józefie Jankowskim. Będąc dobrym pedagogiem i wychowawcą młodzieży szerzył oświatę wsród dzieci polskich rodzin, wykorzystując w tym celu lekcje religii, wpajając dzieciom miłość i przywiązanie do polskich tradycji narodowych.

Etapy działalności

11 listopada 1918 roku Polska odzyskała niepodległość. Jednak nie wszystkie ziemie pogranicza, w myśl ustaleń Traktatu Wersalskiego, zanalazły się w granicach II Rzeczpospolitej. 23 lutego 1919 roku Rada Ludowa w podjętej uchwale uzasadniała prawa Polski do zachodniej części powiatu złotowskiego. 28 lutego 1920 r. ks. M. Grochowski na czele przedstawicieli wsi Podróżna złożył protest przeciwko pozostawieniu tej miejscowości w granicach Niemiec. Protestujący stanęli bespośrednio przed Międzynarodową Komisją Graniczną, która przebywała w Krajence 1.03.1920 r. Pomimo podjęcia różnych działań ziemia złotowska nie została przyłączona do macierzy, a sytuacja ludności polskiej w tej sytuacji uległa poważnemu skomplikowaniu. Ksiądz był jedną z czołowych osób walczących o polskość na tych terenach, pielęgnował patriotyzm wśród Polaków i opór przeciwko nawałowi Niemców.

Z poczucia kapłańskiego i patriotycznego obowiązku zaopiekował się polskim katolikami w Podróżnej, których macierzysta parafia w Bługowie znalazła się w granicach Odrodzonej Polski.

Szczególnie wiele uwagi poświęcał sprawom oświatowym. W 1925 r. powstało Polsko – Katolickie Towarzystwo Szkolne na rejencję pilską, którego został prezesem i funkcję tę pełnił aż do września 1939 r. W działalności na tym stanowisku położył ogromne zasługi dla uruchomienia 29 szkół polskich w V Dzielnicy Związku. Ksiądz Prezes zajmował się osobiście dwoma szkołami w Głubczynie i Podróżnej. Uczestniczył w zakupie budynku w Podróżnej, który potem przystosowano na potrzeby szkoły. Natomiast w Głubczynie własnym kosztem wybudował na gruncie Wojciecha Hermanna dom, w którym były dwie izby lekcyjne oraz mieszkanie dla nauczyciela. Z terenów nie objętych polskim szkolnictwem sprowadzał wielodzietne rodziny dawał im pracę, by dzieci mogły uczęszczać do szkoły polskiej. Patronował Towarzystwu Ludowemu w Głubczynie i Podróżnej, był posłem Sejmiku Prowincjonalnego w Pile. Zasiadając w nim z godnością bronił praw ludności polskiej. Był stałym korespondentem “Głosu Pogranicza i Kaszub”, “Gazety Olsztyńskiej”, pisał do “Przewodnika Nauczycielskiego” i innych czasopism polskich wychodzących w państwie niemieckim. Wraz z powstaniem Związku Polaków w Niemczech działalność ks. Maksymiliana Grochowskiego wykroczyła poza jego parafię. Obok ks. Domańskiego należał do czołowych organizatorów V Dzielnicy Związku. Stanął na czele II okręgu – złotowskiego. Po śmierci prezesa V Dzielnicy przejął na siebie ciężar jego obowiązków i to w okresie najtrudniejszym w dziejach Związku, bo poprzedzającym agresję hitlerowską. Funkcję tę sprawował od 21 kwietnia 1939 r. do chwili jego aresztowania.

Tortury i śmierć

11.09.1939r. został zatrzymany przez żołnierzy niemieckich. Przebywał w więzieniu w Złotowie, później w obozie jenieckim „ ALBATROS” w Pile. W tej miejscowości był torturowany i zmuszony do ciężkiej pracy. Schorowanym księdzem Grochowskim zaopiekowała się Helena Jasińska. Umieściła go w szpitalu w Sióstr Boromeuszek w Tucznie. Tam 7 listopada 1939r. przestało bić jego serce. Na polecenie ks. dziekana Schonkego zwłoki przewieziono do Głubczyna. Pogrzeb był bardzo skromny bez udziału rodziny i mieszkańców. Grób znajdował się przy kościele, ze skromnym drewnianym krzyżem bez jakiegokolwiek napisu. 9 listopada1947r. urządzono mu uroczysty, ponowny pochówek w Głubczynie. Na jego pomniku zbudowanym w 1957r. wzniesiono znak “Rodła” i “Orła”.

Pamięć

W dniu 12.06.1982 Szkole Podstawowej w Głubczynie nadano jego imię. Tablicę na szkole odsłonięto podczas Pierwszego Festynu Przyjaźni – w 1987r. Na tablicy wyryto napis „Broniła Ojców Mowy”. O szkole ksiądz Grochowski mówił: „Szkoła polska to przybytek kultury i oświaty, to świątynia Boża, to matka, siła duszy polskiej. Niech to uświadomienie przechodzi z dzieci na dzieci. Szkoła polska musi promieniować duchowo na całą okolicę. Ona jest kuźnią młodych serc i dusz, w niej zahartowana młodzież przetrwa najgorsze burze”. Ksiądz Maksymilian Grochowski pośmiertnie został odznaczony Medalem Rodła. Jest patronem jednej ze złotowskich ulic.

Znaczenie postaci

Ksiądz M. Grochowski był wielkim patriotą, który za swe przekonania oddał życie. Dobrze przysłużył się sprawie polskiej. Ksiądz Maksymilian odznaczał się wybitnymi zdolnościami, pogodnym usposobieniem i wyjątkową osobowością. Był skromny, oszczędny, pokorny, niósł pomoc biednym i organizował życie młodzieżowe. Był to człowiek o wielkim sercu, osobistej bezinteresowności i gotowości do poświęceń. Był cichym, skromnym człowiekiem nielubiącym rozgłosu, poświęcającym się swojej pracy duszpasterskiej, ale równocześnie bardzo gorliwym Polakiem. Mieszkał niezwykle skromnie, pomagał finansowo organizacjom polskim oraz Polakom w swojej parafii, których sytuacja materialna była bardzo zła. Cieszył się zaufaniem i wielkim szacunkiem wśród mieszkańców tego regionu oraz wśród działaczy ZPwN. To świetlana postać, godna naśladowania przez każdego młodego Polaka.