Teofil Tomasz Klonowski
Podstawowe informacje
Teofilin Tomasz Klonowski (Kluniewski) urodził się 17 maja 1805 r. w Wilkowie Polskim, umarł 30 września 1876 roku. Nie wiadomo gdzie został pochowany, lecz ufundowano tablicę w kościele św. Kazimierzan na Śródce w Poznaniu.
Rodzice i dzieciństwo Klonowskiego
Jego rodzice to Jan i Rozalia z Janowskich. Z metryki chrztu wynika, że nazwisko ojca Teofila brzmiało Kluniewski. Pochodzenie rodziców jest nieznane, być może ojciec Teofila przybył w okolice Kościana szukając pracy. Teodor Warmiński, wspomina, że Jan Kluniewski był w Wilkowie Polskim nauczycielem i organistą. Klonowscy nie byli bogaci. Ojciec Teofila zmarł, gdy on był jeszcze bardzo mały, Rozalia z synem znaleźli się w trudnej sytuacji. Przez to matka wyszła za mąż po raz drugi. Ojczymem Teofila został Pluciński nauczyciel i organista w Śremie.
Edukacja
Ojczym Klonowskiego zajął się wychowywaniem i kształceniem pasierba, starannie rozwijając jego muzyczne zainteresowania. Prawdopodobnie Teofilin od 13 do 16 roku życia pełnił funkcje organisty w kościele franciszkańskim w Śremie. Miał zbyt mało pieniędzy by uczyć się w preparandzie (czyli instytucji przygotowującej kandydatów do seminarium nauczycielskiego), więc przygotowywał się sam, korzystał wówczas z pomocy ojczyma i księdza. Teofilin zaoszczędził nieco pieniędzy i w latach 1821-1825 uczył się w Seminarium w Poznaniu. Potem z powodów finansowych przerwał naukę i pracował jako nauczyciel domowy. W latach 1826 – 1830 kontynuował naukę w Instytucie Aythe’a.
Praca
1 lutego 1828 roku podjął prace w szkole elementarnej przy parafii Marii Magdaleny. Pracował tam 7 lat. W czasie pracy poznał i zrozumiał problemy, i niedoskonałości szkolnictwa. Trudna sytuacja oświaty w Poznaniu sprawiła, że Teofil w 1833 roku wydał podręcznik dla polskich dzieci po niemiecku „Deustche Leselechle fur Kinder polni scher Abkunft”. W tym samym roku rozpoczął pracę organisty w Kolegiacie Marii Magdaleny w Poznaniu. Do 1835 roku pełnił tam dwie funkcje – organisty i preceptora. 17 października 1836 Klonowski, został organistą i nauczycielem przy Królewskim Seminarium Nauczycielskim w Paradyżu do 1 lipca 1847 roku.Po powrocie do Poznania Klonowski zaangażował się w życie społeczne i kulturalne miasta. Prowadził działalność pedagogiczną, wydawniczą, kompozytorską i dyrygencką. W 1848 dzięki organizowanym przez niego koncertom powstało towarzystwo “Harmonia” łączące muzykę i dramat. Celem towarzystwa było staranie o podniesienie śpiewu, szczególnie śpiewu czworo głosowego. Do Harmonii oprócz Teofila należał też Bolesław Dembiński. Prorektorami byli: Tytus Działyński, Roger Raczyński i ks. Przyłuski.Przedstawienia i ćwiczenia odbywały się w pałacu Działyńskiego, a Raczyński zapewnił instrumenty. W początkach lutego 1849 roku Teofil Klonowski i Maciej Dembiński doprowadzili do stworzenia szkoły muzycznej, kształcącej specjalistów dla potrzeb wydziału muzycznego „Harmonia”. Pierwszy koncert Harmonii miał miejsce 5 listopada 1849 roku. Polacy mogli się tam uczyć: śpiewu, gry na instrumentach drewnianych i dętych blaszanych za darmo. Przez władze pruskie Towarzystwo w 1852 roku zostało rozwiązane. Kiedy działał w „Harmonii” Teofil zaangażował się też w działalność Polskiego Stowarzyszenia Pedagogicznego, powołanego 11 września 1848 roku, które w roku 1849 zmieniło nazwę na Centralne Polskie Stowarzyszenie Pedagogiczne. Stowarzyszenie zajmowało się podsieniem poziomu edukacji w szkołach. Pracował w seminarium nauczycielskim, które kształciło polskich nauczycieli budząc w nich uczucia patriotyczne. Niemcy, którzy obawiali się, że Seminarium jest zagrożeniem dla ówczesnych władz ograniczyli jego działalność i przenieśli je do Rawicza.
Życie osobiste
Niestety o życiu osobistym Teofila nie zachowało się wiele informacji. 5 lipca 1828 roku w Kolegiacie Marii Magdaleny w Poznaniu Teofil Klonowski wziął ślub z Marią Dziorobek. Zamieszkali w Poznaniu na Grobli. Rok później – 3 kwietnia 1829 roku – urodził się ich syn – Teofil Franciszek. Córka Klonowskich – Pulcheria Marianna – przyszła na świat 17 lipca 1830 roku i zmarła miesiąc po narodzeniu.
Książki Klonowskiego
Teofil napisał wiele książek, m.in. śpiewnik “Szczeble do Nieba”, podręcznik dla polskich dzieci po niemiecku “Deutsche Leselehle fur Kinder polnischer Abkunft”, “Zbiór pieśni i piosneczek szkolnych” oraz zeszyty „Zbiór pieśni z melodiami”.
Najbardziej znane utwory Klonowskiego
Gaude Mater Polonia w wykonaniu Chóru Mieszanego “Cantores Veiherovienses” z Wejherowa.
Znaczenie postaci
Teofil Tomasz Klonowski przygotował do druku ogromną liczbę pieśni liturgicznych i społecznych a opracowanie Gaude Mater Polonia wykonują chóry na całym świecie. Krystyna Winowicz opublikowała w miesięczniku “Muzyka” artykuł poświęcony Teofilowi Tomaszowi Klonowskiemu i określiła go tam jako znakomitego nauczyciela, muzyka, kompozytora “zbieracza polskiej muzyki ludowej”. Dziś niestety on sam jest mało znany, pomimo swoich dokonań. Dlatego sądzimy, że warto promować jego i jego dzieła. Niech Polska pozna Teofila Tomasza Klonowskiego.
Bibliografia
Wszystkie informacje znaleźliśmy w książce Beaty Kamińskiej “Teofil Tomasz Klonowski śpiewnik Szczeble do nieba” Studium źródłoznawcza-muzykologiczne.