Pochodzenie

Franciszek Nowaczyk urodził się 23 września 1907 r. w Hiltrop (powiat Bochum w Westfalii) jako drugi syn górnika emigranta Wincentego i Jadwigi z Safatów. Wojtek, najstarszy brat Franciszka, zmarł wkrótce po urodzeniu. Przyszły pisarz miał młodsze rodzeństwo – brata Romana i dwie siostry – Marię i Jadwigę. Jego ojciec, działacz “Sokoła” i innych polskich organizacji i bractw kościelnych w Westfalii, pisał do popularnego, ukazującego się na wychodźstwie, dziennika ‘Wiarus Polski” i utrzymywał kontakty z redaktorem naczelnym pisma Janem Brejskim. W marcu 1914 r. z rodzina wróciła do kraju,do Kobylina.

Dzieciństwo

W tym samym roku Franciszek Nowaczyk podjął naukę w szkole powszechnej. Na początku pierwszej wojny światowej jego ojciec, gwardzista Wilhelma II, zginął w Szampanii (Francja) i został pochowany w zbiorowej mogile.

Edukacja i życie rodzinne

W 1924 r. Franciszek Nowaczyk rozpoczął naukę w Seminarium Nauczycielskim w Krotoszynie, a w 1929 r. otrzymał posadę nauczyciela w Ostrowie Wielkopolskim, jednak zrezygnował z niej ze względu na różnice poglądów w ówczesnym środowisku nauczycielskim. Dopiero w 1934 r. został przyjęty na stałe do szkoły w Kuźnicy Trzcińskiej. Rok później ożenił się z poznaną wcześniej Józefą Miśkiewicz, z którą miał pięcioro dzieci: dwóch synów (Adam, Marek) i trzy córki ( Janina, Emilia, Lucyna).

Lata wojny i okupacji

Wybuch II wojny światowej zastał pisarza w Żurawińcu, skąd wraz z rodziną został ewakuowany na Wołyń. Jednak już w listopadzie 1939 r. wrócił do podkępińskiej wsi. W czasie okupacji pracował w browarze w Namysłowie, w kępińskiej mleczarni i jako księgowy w firmie E. Mądry w Rychtalu. Nawiązał tutaj kontakt z dowództwem Armii Krajowej “Reduta” i otrzymał pseudonim Zan. Pod tym pseudonimem działał jako szef propagandy i agent wywiadu AK na terenie tzw. “Kraiku Rychtalskiego”. 19 czerwca 1944 r. wraz z rodziną został wywieziony na przymusowe roboty w głąb III Rzeszy do Meklemburgii, skąd wrócił w czerwcu 1945 r. i rozpoczął pracę w żurawińskiej szkole. Rok później został przyjęty w poczet Związku Literatów Polskich.

W 1947 r. Franciszek Nowaczyk objął stanowisko kierownika w Szkole Podstawowej w Łęce Mroczeńskiej, które pełnił aż 1973 r., kiedy to przeszedł na emeryturę. Pisał już niewiele, gdyż nie pozwalała mu na to choroba i operacja zaćmy oka. Zmarł 6 kwietnia 1975 r. w Łęce Mroczeńskiej i został pochowany na cmentarzu katolickim w Kępnie.

Działalność artystyczna

Franciszek Nowaczyk debiutował w 1923 r. jako poeta i pisarz, drukując swoje utwory w Gazecie Grudziądzkiej, Przyjacielu Młodzieży, Pręgierzu, Ilustracji Polski i wielu innych pismach. Pod pseudonimem Adam Kirło wydał w 1927 r. w Wilnie zbiór wierszy “Biała lutnia”. Pisywał również do Rozgłośni Poznańskiej Polskiego Radia reportaże o charakterze regionalnym i słuchowiska dla wsi. Tworzył także wiersze dla dzieci. Po wojnie publikował swoje utwory w takich czasopismach jak: Wieś, Twórczość, Nowa Kultura, Zielony Sztandar, Życie Literackie, Południowa Wielkopolska. W 1949 r. jego wiersze zostały wydane w zbiorze “Chleb powszedni”, a w 1958 r. w Poznaniu ukazała się powieść “Szkoła przy topolowej drodze”, w której przedstawił życie i działalność Ewarysta Estkowskiego, XIX-wiecznego pedagoga. W 1968 r. ukazały się jego wspomnienia “Między Prosną a Widawą”, dotyczące kępińsko-namysłowskiej działalności AK. Zostały one umieszczone w zbiorze zatytułowanym “Kiedy byliśmy literą P”.

Szczególne miejsce w twórczości Franciszka Nowaczyka zajmują artykuły o tematyce regionalnej oraz felietony zamieszczane w miesięczniku Południowa Wielkopolska. Pisał je pod pseudonimem Mateusz Zgrzebło. Wśród wielu publikacji uwagę zwracają artykuły: “Skarby na poddaszu”, “Kępno pod jarzmem swastyki”, “Leśniczówka Wesoła”, “O pisarzach i plastykach regionu” czy “Piękne hobby i smutny epilog” (o bibliofilu Feliksie Wężyku z Mroczenia, właścicielu pałacu, w którym obecnie mieści się gimnazjum).

Za swoją twórczość był wielokrotnie wyróżniany nie tylko odznaczeniami literackimi, ale i państwowymi. Za jego działalność w AK władze odmówiły mu wyższych wyróżnień.

Znaczenie postaci

Franciszek Kirło-Nowaczyk był mądrym i doświadczonym pedagogiem. Jak mało kto znał psychikę dzieci i młodzieży. Cechował go niezwykły takt, delikatność i grzeczność. Jego artystyczna dusza może być inspiracją dla kolejnych pokoleń młodych literatów.

Nagrody i wyróżnienia

– 1930 r.: nagroda w konkursie na wiersz satyryczny

– 1967 r.: II nagroda w konkursie Gazety Poznańskiej za opowiadanie “Terminatka”

– 1968 r.: III nagroda publicystyczna im. T. Nocznickiego za prace publikowane w prasie ludowej

– Złoty i Srebrny Krzyż Zasługi

– Medal X-lecia PRL

– Odznaka Tysiąclecia

– Odznaka Zasłużonego Działacza Kultury

– Złota Odznaka ZNP.

Źródła

1. Wywiad z panem Markiem Nowaczykiem, synem Franciszka Nowaczyka.

2. Materiały i zdjęcia z prywatnego archiwum Marka Nowaczyka.

3.http://www.interklasa.pl/portal/dokumenty/r095/literatura.php.